HALLOWEEN ĐẾN RỒI...

Lại một lễ hội quen thuộc ở phương Tây: lễ hội Halloween; đọc lại bài cũ vậy!

NHỚ DIWALI...

Mới đó mà đã đến lễ Diwali rồi. Năm nay, Diwali nhằm ngày 30 tháng 9 âm lịch. Lòng chạnh nhớ từ mấy hôm nay rồi! Nhớ người, nhớ cảnh, nhớ trường lớp, nhớ đường sá, nhớ các món ăn quen thuộc, nhớ không khí lễ hội, nhớ văn hóa và nhớ về tất cả những gì thuộc về đất nước và con người thật dễ thương, hiền lành nơi đây!

Đọc lại bài cũ cho đỡ nhớ! DIWALI khi còn ở Ấn Độ nà!

OBON-LỄ HỘI VĂN HÓA CỦA NGƯỜI NHẬT

Có được một số thông tin từ vài người bạn có mặt tại xứ sở hoa anh đào trong lễ hội truyền thống Obon và những gì tìm hiểu được, tôi viết entry này để lưu lại làm tài liệu cho bản thân mình. Hiểu và biết thêm một tí về lễ hội văn hóa các nước cũng là điều thú vị. Nghĩ vậy, tôi chia sẻ với các bạn vài nét về một lễ hội văn hóa lớn của đất nước Phù Tang.

Ở Việt Nam và Trung Quốc, nhân ngày Rằm tháng Bảy, Phật tử tổ chức lễ hội Vu lan với ý nghĩa báo hiếu, một lễ hội lớn hội tụ sự giao thoa, tiếp biến và hòa quyện nhuần nhuyễn giữa tôn giáo và truyền thống văn hóa. Tương tự như vậy, ở Nhật, Phật tử và dân chúng tổ chức lễ Obon (お盆) vào ngày 13 đến ngày 16 tháng 8 dương lịch (ngày lễ chính là 15) hằng năm với ý nghĩa tương tự.

KHAI CHUÔNG GIAO THỪA Ở NHẬT (Joya no kane)

Thời điểm giao thừa giữa năm cũ và năm mới là thời khắc thiêng liêng nhất đối với mọi người. Đối với người Việt sống trên đất Việt, thời khắc ấy là 12 giờ khuya giữa đêm trừ tịch và ngày Tết Nguyên Đán cổ truyền của dân tộc, tức 0 giờ 0 phút ngày mồng 1 tháng Giêng âm lịch. Với các nước sử dụng lịch dương, thời khắc ấy là 0 giờ 0 phút ngày 1 tháng 1 hằng năm.

CHÚC MỪNG NĂM MỜI

Giã từ hoàng hôn năm cũ...

Chào đón năm mới lại về

 

Chầm chậm xuân về lòng đất chuyển 

Nhạc trời thanh thoát rộn muôn phương 

Tâm linh một thoáng bừng giao cảm 

Lặng hết bao nhiêu lớp sóng cồn. 

                                   (H.T. Nhất Hạnh)

Deepavali

Hôm nay, lễ hội Diwali...

Lễ hội Holi

Thời điểm và ý nghĩa

Holi là một trong những lễ hội chính ở Ấn Độ. Lễ này nhằm vào ngày trăng tròn tháng Phalgun, thường nhằm vào tháng 3 dương lịch. Ở các vùng miền khác nhau, người ta tổ chức lễ Holi cũng mang tính đặc trưng theo truyền thống văn hóa, thế nhưng lễ hội này đều mang một sắc thái chung là lễ hội của sắc màu và nước chan hòa trong sự vui nhộn để đón chào mùa xuân tươi đẹp. Lễ hội này cũng có ý nghĩa nhắc nhở mỗi người hãy khơi dậy thiện tâm của mình và đặt niềm tin rằng cái thiện bao giờ cũng chiến thắng hung ác. Khắp nơi trên đất nước Ấn Độ, cũng như ở các nước khác có người Ấn sinh sống, tinh thần lễ hội Holi không khác: quẹt bột màu đủ loại lên mặt, tạt nước nhau và chúc mừng trong niềm hoan hỷ qua tiếng reo hò, kèn trống và các điệu nhảy truyền thống.

Chuẩn bị

Trước khi diễn ra lễ hội vài ngày, chợ búa tấp nập hơn. Một mặt hàng được bày bán nhiều nhất mà ngày thường không thấy là bột màu vì đây là yếu tố chính tạo nên nét đặc trưng của lễ hội này. Một món hàng không thể thiếu trong các gian hàng khi lễ Holi đến gần là bong bóng đựng nước và súng xịt nước gọi là pichkaris. Để thu hút thị hiếu, pichkaris được bày bán với đủ kiểu dáng, đa dạng màu sắc và kích cỡ. Nhiều trẻ em có hẳn một bộ sưu tập pickaris qua các năm như là một sở thích. Nhiều món ăn đặc biệt như gujiya (bánh nướng ngọt), mathri (bánh nướng mặn), papri (món snack làm bằng bột mì chiên) và papads (một loại bánh giống bánh tráng, có nhiều gia vị như masala và tiêu, nướng) cũng được chuẩn bị rất công phu từ một hai ngày trước.

Mùa của màu sắc

Lễ hội này đánh dấu sự chuyển mình của đất trời và vạn vật khi mùa Đông đi, mùa Xuân đến. Mới ngày trước, trời còn lành lạnh, cây rụng lá nhiều phủ kín các lối đi. Đến ngày Holi, vạn vật thay áo mới thật nhanh. Cây đâm chồi nảy lộc, muôn hoa đua nở khoe sắc thắm hương nồng. Ở các vùng quê, đâu đâu ta cũng nhìn thấy những cánh đồng mustard vàng rực trải dài tít tắp hứa hẹn một mùa bội thu. Hương hoa phủ kín không gian trong sắc màu rực rỡ của nhiều loài hoa và cây cỏ. Người người vui tươi trong tiết Xuân sang.

Truyền thuyết

Các lễ hội truyền thống của Ấn Độ đều gắn liền với một hay nhiều truyền thuyết và lễ hội Holi cũng thế. Một huyền thoại phổ biến nhất được nhắc đến như là lịch sử của ngày lễ này được kể như sau:

Thời xưa, có một ông vua tên là Hiranyakashyap. Ông được thần Brahma ban cho một ân huệ là bất cứ ở đâu, trong nàh hay ngoài trời, trên mặt đất hay trên không trung, ông không bao giờ bị giết. Ông chinh phục được nhiều vương quốc khác. Từ đó, ông trở nên độc ác và ngạo mạn. Ông muốn tất cả thần dân trong vương quốc chỉ cung kính và lễ bái một mình ông thôi. Ai không làm theo ý ông muốn sẽ bị trừng trị đích đáng. Thế nhưng thật oái oăm, người làm ông thất vọng nhất lại là con trai ông tên là Prahlad. Prahlad cung kính lễ lạy thần Vishnu mà không lễ lạy nể phục cha mình.

Hiranyakashyap vô cùng từng tức giận con trai. Ông nhiều lần cố giết nó cho hả giận, nhưng mỗi lần như thế ông đều thất bại. Người ta tin rằng thần Vishnu đã che chở cho Prahlad khỏi chết. Lần cuối cùng, cùng với âm mưu của người em gái xảo quyệt nhà vua - nàng Holika - vua Hiaranyakashyap cùng em ráp tâm cách giết hoàng tử Prahlad. Nàng Hilika có một khả năng đặc biệt là vào lửa không bị cháy. Thế là vua ra lệnh cho nàng mang hoàng tử đi vào ngọn lửa đỏ đang hừng hực cháy. Tuy nhiên, nàng không ngờ rằng, đặc ân ấy chỉ đến với nàng khi đi vào lửa một mình thôi. Kết quả là nàng đã trả giá. Trong khi hoàng tử Prahlada vẫn vô sự giữa ngọn lửa hừng hực cháy nhờ vào lòng tin mãnh liệt và chân chánh của chàng, trong khi Holika bị thiêu cháy cho đến chết.


Như vậy, từ ‘Holi’ trong lễ hội này bắt nguồn từ chữ Holikā, tên người phụ nữ hung ác đã oan mạng vì tâm địa xấu xa của mình. Lễ hội này đánh dấu sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác như là một sự nhắc nhở cho tất cả mọi người trong cuộc sống. Lễ hội này còn tôn vinh lòng thành tín. Theo như huyền thoại miêu tả, bất kỳ ai dù mạnh tới đâu cũng không thể hãm hại được người có lòng mộ đạo chân thành. Và, ai dám hành hạ người mộ đạo sẽ bị trừng phạt đích đáng và cái giá phải trả là chết thảm trong ngọn lửa.

Theo truyền thuyết này, người Ấn tổ chức lễ Holi trong hai ngày. Trước ngày lễ chính, người ta tổ chức lễ Holika Danhan, tức là Tiểu Holi (nhằm vào ngày 14 âm lịch). Đêm trước ngày lễ chính, người ta đốt những đống lửa rác khổng lồ với mong ước tống khứ đi những dơ bẩn, rác rưởi và xấu ác trong mỗi con người mình. Nhiều nơi thuộc khu vực Bắc Ấn, người ta làm hình nộm của Holika rồi sau đó đem đốt trong ngọn lửa lớn với ý nghĩa tương tự. Họ nhảy múa tưng từng đúng nghĩa là ngày hội. Khi đốt hình nộm xong, họ gom tro tàn, coi đây là linh thiêng và đem quẹt lên trên trán để mong mình được bảo hộ không bị ma quỷ quấy phá.

Quẹt màu tung nước




Phần bôi quẹt màu cho nhau và tung nước vào nhau là phần chính của lễ hội Holi. Nhiều người ở quê xa xôi, chạy xe hàng trăm cây số đến nhà bà con, chỉ để quẹt màu và tung nước nhau, chúc mừng nhau rồi trở về lại. Tất cả cửa tiệm hàng quán lớn nhỏ đều đóng cửa và mọi người đều dành thời gian cho gia đình và người thân. Ngay cả những người chạy xe lôi (rishaw) cũng nghỉ chạy trong ngày lễ này. Tất cả nhảy múa, ca hát, quẹt màu, tung nước và chúc tụng nhau những điều tốt đẹp, rạng rỡ như mùa Xuân.

Lớn nhỏ, già trẻ gì cũng quẹt màu và chúc nhau trong lễ Holi. Theo truyền thống, trong ngày lễ Holi, người ta dùng các màu tự nhiên chiết từ các loại cây cỏ. Người ta tin rằng trong tiết giao mùa này con người dễ bị bệnh nên các loại cây cỏ có tác dụng trị bệnh này sẽ giúp chúng ta tăng sức đề kháng. Thế nhưng, ngày nay, số người dùng bột cây lá tự nhiên ngày càng ít vì cần phải kỳ công chuẩn bị và các loại cây lá có tác dụng chữa bệnh ngày càng hiếm dần. Thế là bột màu hóa chất lấn át sản phẩm dân dã vốn vẫn được ưa chuộng trong dân chúng và ngày nay, người ta hầu như chỉ dùng bột màu bán sẵn ở các quầy hàng.

Có lẽ, thú vui nhất của trẻ nhỏ trong ngày lễ này là dùng súng xịt nước bắn nước màu vào nhau và bắn cả vào người đi đường. Trẻ em thì tha hồ mà bơm nước, xịt nước hay quăng bong bóng nước vào người qua lại. Thế là ai ra đường ngày này đều được "chúc mừng" đến thấm ướt và dơ dáy như thế. Thanh thiếu niên thì pha màu vào các xô nước rồi tạt vào nhau. Chúng chơi quá đà như thế với người thân quen, còn đối với người lạ, chúng cũng chỉ "nhẹ nhàng" với những bóng bóng nước màu mà thôi. Đây là một nét đặc biệt không thể thiếu của lễ hội này.

Người ngoại quốc cảm thấy khó chịu khi đi ra ngoài trong ngày lễ này với cảm giác dơ ướt vì trẻ con xịt nước màu và ném bong bóng nước, thế nhưng người bản xứ cảm thấy vui mừng vì đây là một nét văn hóa của họ với niềm tin họ sẽ được may mắn và toại nguyện. Tung nước quẹt màu thường kết thúc khoảng 2 giờ chiều, khi mọi người đã thấm mệt. Thời gian còn lại trong ngày, họ ăn uống, nghe nhạc, vui chơi tùy thích.

Lễ hội Holi,đối với người Ấn, là một lễ hội vui nhộn, đầy âm thanh và màu sắc được choàng trong tấm áo mới mùa Xuân của đất trời. Thế nhưng, hầu hết người nước ngoài thấy đây là lễ hội kỳ quặc và dơ dáy, bụi bặm. Người không quen được với văn hóa lễ hội này chỉ còn biết nhốt kỹ mình trong phòng ít nhất là sau 2 giờ chiều ngày trăng tròn tháng Phalgun.

Một số hình ảnh trong lễ hội Holi tại ký túc xá CIE:
(Một số sinh viên không có điều kiện về với gia đình trong ngày lễ Holi thì ở lại và cùng chơi với nhau, cũng quẹt màu, tung nước, vui đùa và dành nhau những lời chúc tốt đẹp nhất)

Con đường tơ lụa ở Ninh Hạ

Yvonne Tan
Chuyển ngữ: Hằng Như

Thuật ngữ ‘con đường tơ lụa’ được dùng vào thế kỷ thứ 19, để chỉ cho hệ thống đường bộ rộng lớn nối liền Trung Quốc với Trung Á và qua khỏi khu vực này vào thế kỷ thứ hai. Mặt hàng trao đổi mua bán thời bấy giờ chủ yếu là tơ lụa và những con đường trao đổi mua bán ấy đi qua vùng Ninh Hạ (Ningxia) cằn cỗi đến miền Tây bắc Trung Quốc trở nên vô cùng quan trọng vào thời ấy.

Từ những năm 1980, các cuộc khai quật khảo cổ quan trọng quanh vùng Cố Nguyên ở phía Nam đã viết lại địa danh ‘Ninh Hạ’ trên con đường tơ lụa. Vào khoảng thế kỷ thứ 6, Cố Nguyên, còn gọi là Viễn Châu, là địa đầu của đất nước và là nơi có nhiều tiềm lực là điều dễ hiểu. Đây là vị trí chiến lược do ảnh hưởng của sự giao lưu hai trục lộ quan trọng lộ phía nam nối vùng Ordos với Bình Thành (nay là Đại Đồng) và khu vực Lương Châu và trục lộ phía bắc nối Trường An với ‘các khu vực phía tây’ Tân Cương và Tây Vũ. Trường An (ngày nay gọi là Tây An) là thủ đô của Trung Quốc trong nhiều thế kỷ và sự trao đổi văn hóa phức tạp ở vùng này do sự triều cống của các nước nhỏ và các đoàn buôn bán nhộn nhịp tạo cho Viễn Châu thành vị trí giao điểm quan trọng giữa các huyết mạch giao thông trên con đường tơ lụa.

Các cuộc khai quật mộ đã cung cấp nhiều chứng cứ cho thấy con đường tơ lụa nối dài đến tận Byzantium (một thành phố cổ của Hy Lạp) và Sassanian Persia (thuộc Ba Tư cũ) (224-651) từ thế kỷ thứ 3 đến thế kỷ thứ 10. Những khám phá quan trọng này mới chỉ mới tiến hành trong vòng ba thập niên trở lại đây đã tạo nên căn bản về con đường tơ lụa ở Ninh Hạ, được trưng bày tại phòng nghệ thuật và viện bảo tàng đại học của trường đại học Hồng Kông. Sự trưng bày bày là một sự cộng tác đặc biệt của viện bảo tàng với văn phòng di sản văn hóa Ninh Hạ đã đưa ra trưng bày một trăm di sản quý hiếm bao gồm nhiều bia đá và các pháp khí tôn giáo, đồ gốm, kỹ thuật nặn đồ gốm, kỹ thuật dệt, nghệ thuật chế kim loại, đồ thủy tinh cũng như nghệ thuật đúc tiền để hiểu hơn về nhiều phương diện khác ở Ninh Hạ.

Về mặt văn hóa và dân tộc mang tính phổ biến bao gồm nhiều yếu tố trên suốt con đường tơ lụa. Ninh Hạ nghĩa là khu Hạ bình yên, tên chỉ cho những người Tangut có nguồn gốc Turkic, có quan hệ với người Thác-bạt Ngụy (Tuoba Wei) và người thiểu số Đảng Hạng (Dangxiang) trong thiên niên kỷ thứ nhất. Những chủng tộc người này cai trị các vùng lãnh thổ trải dài về phía tây Nội Mông (Inner Mongolia) , Ninh Hạ (Ningxia), Cam Túc (Gansu) và Thanh Hải (Qinghai), nhưng không liên tục và nhiều thế kỷ sau đó, cai trị khu Tây Hạ (Xixia) hay còn gọi vương quốc Tây Hạ (1038-1227). Những thành tựu văn hóa của các vùng này vì thế mà có nguồn gốc từ Trung Á, Tây Tạng và Trung Quốc và người dân ở đây coi các nơi này đều quen thuộc như quê hương của chính mình. Những nét biểu biện của nghệ thuật trong giai đoạn sớm nhất ở Ninh Hạ ảnh hưởng Phật giáo được du nhập vào qua con đường từ Ấn Độ. Những pho tượng lớn và các pháp khí Phật giáo thu nhỏ được tìm thấy ở vùng này đều do các nhà bảo trợ Phật giáo đầu tiên, Thác-bạt Ngụy, bằng quyền lực của mình, đã thống lãnh phía Bắc khoảng thế kỷ thứ 4.

Các hang động ở Hứa Địa Sơn (Xumishan), miền Tây bắc của Cố Nguyên (Guyuan), nơi lưu giữ nhiều di sản Phật giáo, tìm thấy 300 pho tượng trong 130 hang động được chạm khắc trong suốt thời đại nhà Đường (Tang) (618-906). Các tượng Phật nhỏ và các biểu tượng liên quan đến Đức Phật và niềm tin Phật giáo được làm bằng đồng, đá và ngọc, có cả những hình ảnh và tranh tượng điêu khắc nhỏ có thể mang đi được làm bằng một loại đá vôi địa phương.

Những công trình khám phá mộ ở Cố Nguyên gần đây cho thấy nghệ thuật ở Ninh Hạ có xu hướng phi tôn giáo. Bảy ngôi mộ được khai quật sau năm 1981 có niên đại các triều phương Bắc (386-577), được phân biệt qua các lối đi dài, nhiều cửa sổ trên mái và có hốc tường. Có hai ngôi mộ rất đặc biệt. Một ngôi mộ vào thời Bắc Ngụy (386-534) có quan tài bằng sơn mài đã bị phai, lớp sơn còn thấy được trên nắp quan tài, mặt trước và các mặt bên. Nghệ thuật sơn mài tạo nên những sản phẩm sang trọng và bền như vậy cho thấy sự phát triển của nghệ thuật sơn của Trung Quốc vào thời nhà Hán (Han) (206BC-220) và các vũng lãnh thổ khác của Trung Quốc. Việc phục chế lại lớp sơn mài trên các mảnh ván quan tài mà một điển hình quan trong về nghệ thuật sơn mài vào thế kỷ thứ 4 đến thế kỷ thứ 6. Điều này cho thấy thể loại nghệ thuật sơn mài ở vùng sơn cước xa xôi Tây bắc thời ấy tương thích với thể loại nghệ thuật sơn mài ở trung tâm đồng bằng. Một ngôi mộ khác ghi niên đại là Bắc Chu (Zhou) (557-581) thuộc về vợ chồng ông Lý Hiển (Li Xian), có vẽ tranh trang trí trên các lối đi. Các hình ảnh chạm vẽ trang trí thể hiện màu sắc phong phú của nghệ thuật sơn vẽ truyền thống vào thời Ngụy (Wei) và Tấn (Jin) (265-316) trong đó, tông màu hồng là chủ đạo cho đến nhà Tùy (Sui) sau này (581-618) và theo kiểu tranh nhà Đường. Cả hai ngôi mộ cho thấy có sự giao thoa xa rộng.

Những hình khắc chạm bằng sơn mài ở ngôi mộ đầu tiên cho thấy các họa tiết đường diềm trang trí trên mép ván này không có nguồn gốc từ Trung Quốc mà ảnh hưởng từ thời Sassanian của Ba Tư. Một bình đựng nước mạ bạc với cấu trúc cân xứng theo kiểu cố điển được tìm thấy trong mộ của Lý Hiển, cho thấy nghệ thuật đúc của Ba Tư ảnh hưởng đến nhiều nơi trên thế giới mà đồ chạm bạc được ưa chuộng nhất. Chiếc bình bạc ấy, có thể dùng để đựng rượu, có những họa tiết trang trí mang đặc điểm của nghệ thuật thời Sassanian. Tay nắm hình cong lượn, phía trên có đầu người Bactria (Đại Hạ), vòi hình mỏ vịt. Trên thân bình, có khắc sáu người bao quanh. Có một hàng viên bi tròn chạy quanh cổ và miệng bình rộng. Người ta cũng khám ra một cái chén thủy tinh quý hiếm với các vòng tròn trang trí chạm nổi. Chiếc chén này là một bằng chứng khác cho thấy nguồn gốc nghệ thuật ngoại quốc đã du nhập vào Trung Quốc qua con đường tơ lụa. Cái chén thủy tinh được chôn theo trong quan tài rõ ràng là một vật quý. Theo người Trung Quốc theo Phật giáo, đồ thủy tinh là vật quý và họ ít khi chôn theo người chết. Một vật thể được thổi bằng thủy tin, sắc sảo, không màu được trang trí bằng các vòng tròn theo hình tổ ong cho thấy đây là nghệ thuật thời Sassanian của Ba Tư, nơi phổ biến nghệ thuật chạm khắc hình nổi. Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy trên đồ gốm rất sinh động có sơn hình ảnh các võ sĩ mặc áo giáp hình vảy cá vốn không có nguồn gốc từ Trung Quốc mà là theo phong cách của người Ba Tư.

Những cổ vật này cho thấy rằng giao lưu thương mại ở Ninh Hạ đã kết nối đến thời Sassanian của Ba Tư, triều đại cuối cùng Ba Tư, có lẽ vào thế kỷ thứ 3 trở về trước. Đóng vai trò quan trọng trong việc này là những người Sogdians (Túc trì), làm nhịp cầu nối ở Trung Quốc qua giao lưu mua bán bằng con đường tơ lụa. Những người này đến từ một khu vực, thời ấy gọi là Sogdiana, (ngày nay thuộc Tajikistan and Uzbekistan), người Trung Quốc gọi là Khang cư, nơi giao lưu để tiếp xúc với thế giới người Ba Tư vượt xa hơn sông Hoàng Hà và phía đông Điạ Trung Hải. Ở Trung Quốc, người Túc Trì chủ yếu buôn bán xuất khẩu sang Ba Tư một lượng lớn vải vóc để lấy về tiền đúc. Vì vậy, về sau, người ta tìm thấy có đến 2 ngàn đồng tiền bạc Ba Tư và tiền vàng La Mã. Trong số các đồng tiền bằng bạc, có hai đồng quý giá nhất gọi là drahm, được tìm thấy ở Cố Nguyên, có niên hiệu từ thời Peroz (459-484), vua của người Sassanian của Ba Tư. Các nhà khảo cổ cũng tìm được 10 đồng tiền vàng từ thời Ardashir (d. 241), người Sassanian của Ba Tư thiết lập đạo thờ lửa.

Có bằng chứng cho rằng người Túc Trì sau này trở thành một bộ phận lớn trong thời nhà Tùy và Đường của Trung Quốc. Một số giữ chức vụ cao trong chính quyền. Tám ngôi mộ thời nhà Đường được khai quật từ năm 1982 đến 1995. Trong số bảy bia mộ được tìm thấy, sáu cái là của người Túc Trì, có họ là ‘shi’. Các ngôi mộ của dòng họ Shi là những ngôi mộ của người Túc Trì đầu tiên nhất được tìm thấy ở Trung Quốc. Các ngôi mộ này tương tự phong tục địa táng người chết của người Chu ở phương bắc. Mỗi ngôi mộ có một đồng tiền vàng, mấy cái mặt nạ bằng vàng. Mão đội đầu áo vàng và nhiều vật dụng liên quan đến tục thờ lửa của người theo đạo này. Ví dụ ngôi mộ của một người tên Shi Hedan chẳng hạn, có cấu trúc theo kiểu người Ba Tư với con ngựa trời nơi hòn đá ở cửa mộ. Có một ngôi mộ khác của Shi Daoluo có vệ sĩ bảo hộ được đúc bằng gốm và các con thú bảo hộ được làm thủ công theo kiểu đặc thù ở Ninh Hạ. Điều này cho thấy phong tục địa táng ở mỗi vùng khác nhau.

Khi nhà Đường ở Trung Quốc sụp đổ, Ninh Hạ do các thế lực khác quản lý. Người Tangut càng ngày thế lực càng mạnh trong thời gian chuyển tiếp này và bắt đầu cai trị các vùng biên cương rộng lớn từ biên giới tây bắc đến Cam Túc. Sau này, mặc dù thường xuyên có tranh chấp nho nhỏ, người Tangut cố sống hòa bình với người Tống (960-1279) và người Liêu. Vào năm 1038, Nguyên Hạo (Yuan Hao) một lãnh đạo người Tangut tự xưng là vua của Tây Hạ, lập thủ đô là Hưng Khánh, ngày nay gọi là Ngân Xuyên, nằm ở chân đồi núi Hạ Lan. Triều đại Tangut tồn tại khoảng 190 năm và cho đến nay, vẫn còn là một điều bí ẩn. Đặc điểm nổi bật nhất là sự khai quật lăng tẩm hoàng đế ở Ngân Xuyên vào những năm 1970.

Ngày nay, chúng ta biết rằng Tây Hạ tiếp thu văn hóa vật chất và kỹ thuật của người Tống để phát triển . Nguyên Hạo cho rằng địa vị chư hầu của nhà Tống vào năm 1044 và phải nộp triều cống, vẫn còn giữ nguyên địa vị chư hầu này. Đầu tiên, ông vận dụng hình tượng chữ viết của Trung Quốc để tạo ra một hình thức chữ viết đặc trưng cho Tây Hạ và phát triển ngôn ngữ này trong lãnh thổ ông cai trị. Tiền tệ lưu thông là tiền cắc, đúc bằng đồng hay sắt. Đây là một dấu hiệu cho thấy sự tự trị của Nguyên Hạo.

Lấy tiền cắc làm phương tiện trao đổi tiền tệ, điều này cho chúng ta thấy được quyền lực và sự quản lý của Nguyên Hạo, cũng như cho ta biết về thực trạng tiền tệ của vương quốc này. Đồng cắc của Nguyên Hạo theo tiêu chuẩn khuôn của Trung Quốc, tròn, có lỗ vuông ở giữa và có dấu hiệu của tất cả các vị cua trị vì Tây Hạ. Yếu tố này phản ánh một đặc điểm quan trọng, yếu tố hai trong một. Một mặt của đồng cắc có chữ tây Hạ và mặt kia là chữ Trung Quốc, cho thấy tiền này có thể chuyển nhượng quy đổi được.

Tiền đúc không phải là hình thức tiền tệ duy nhất dùng để trao đổi trên con đường tơ lụa. Ít nhất là từ thế kỷ thứ 6, vải sợi được dùng để bán và được trả bằng cách trao đổi đồ gia dụng, và có thể dùng hình thức này cho việc trả lương hay thậm chí cho vay. Đối với đồ vật quý giá, vải lụa được dùng như là một phương tiện trao đổi. Có một tấm vải lụa in thời nhà Tống được tìm thấy ở chùa Bái Tự Khẩu, huyện Hạ Lan vào năm 1986. Mảnh lụa này có đường viền trang trí hình tròn và hình thoi theo kiểu Ba Tư hay có lai lịch Hồi giáo xung quanh mô hình theo kiểu dáng Trung Quốc nổi bật “đồng tử chơi đùa”.

Những kiểu mẫu trên lụa này được lặp đi lặp lại cho thấy rằng người Túc Trì đã chịu ảnh hưởng nhiều của văn hóa Sassanian qua các sợi vải dệt ngang và chéo. Người Túc Trì cũng đem vào sản phẩm vải sợi của mình các họa tiết theo mô thức Trung Quốc như hoa sen, hoa mẫu đơn hay mây trôi trên nền của vải vốn đậm nét văn hóa Ba Tư. Phương thức sản xuất đờiTống đã cống hiến sự phát triển vượt bực của công nghiệp vải sợi và người Tangut cũng vay mượn nhiều kỹ thuật khác nữa.

Nghệ thuật in cũng được phát minh vào đời Tống, đã giúp người Tây Hạ có thể phát triển nghệ thuật in chữ của họ trên các đồ vật,ví dụ khắc chữ bằng ngôn ngữ Tây Hạ khổ lớn trên gỗ. Người Tây Hạ cũng dịch các bộ sách cổ Trung Quốc và kinh điển Phật giáo sang ngôn ngữ riêng của họ. Những mảnh bia đá có khắc chữ bằng ngôn ngữ Tây Hạ cho thấy rằng ở Tây Hạ thời bấy giờ, có một hình thức Đạo Phật ảnh hưởng Phật giáo Tây Tạng sâu sắc được truyền bá.

Sau thế kỷ thứ 9, khi thế lực của nhà Đường bắt đầu suy yếu, người Tây Tạng bắt đầu chiếm cứ các lãnh thổ vùng Trung Á trong suốt hai thế kỷ và gây ảnh hưởng sâu sắc đến sự thực hành theo Phật giáo. Trong Phật giáo Hán-Tạng (Sino-Tibetan), bồ tát Văn Thù (Manjusri) tượng trưng cho trí tuệ, là một trong tám vị thần hiện thân lý tưởng bồ tát, được tôn trọng nhiều nhất. Suốt triều đại Tây Hạ, tượng mạ đồng của bồ tát Văn Thù được tạc theo mô thức Hán-Tạng, nét thể hiện rõ ràng nhất là ở phần trang trí trên đầu và y phục, tay cầm vương trượng, ngồi cưỡi trên một con sư tử màu trắng.

Người ta tin rằng bồ tát Văn Thụ ngự trên Ngũ đài sơn (Mount Wutai),một trong những thánh địa ở Trung Quốc. Bồ tát Văn Thù là vị thần của Thái hậu Võ Tắc Thiên (WuZetian), đời nhà Đường và có một hang động để tôn thờ ngài ở quần thể động Đôn Hoàng (Dunhuang) khi Cam Túc trở thành một phần lãnh thổ dưới sự cai quản của Tây Tạng.

Tây Hạ vẫn là nước chư hầu của nhà Tống cho đến khi vua Tangut bị vua Mông Cổ (Mongols) giết vào năm 1227. Kể từ đó, Phật giáo Hán-Tạng bị đạo Hồi, một tôn giáo đến từ Tây bắc qua Trung Á, thay thế. Ninh Hạ, nơi người dân tộc thiểu số Hồi vẫn là những tín độ đạo Hồi đến ngày nay và sau này, bộ phận này tạo nên trung tâm Hồi giáo quan trọng ở Trung Quốc. Ảnh hưởng của đạo Hồi lan rộng trong suốt triều đại nhà Nguyên (Yuan) (1279-1368).

Người ta tìm thấy một cái cân từ thời thế kỷ 14 bằng bạc cao chừng 10 cen-ti-mét hình mặt trăng khuyết, biểu tượng của đạo Hồi, cho thấy hoạt động chủ yếu ở vùng này thời bấy giờ là thương mại. Mỗi đĩa cân có chân vòng tròn và cán cân được trang trí bằng một dải hoa văn có hình tròn bao quanh 6 ô khắc nổi các chữ Ả Rập cho thấy truyền thống đúc kim loại ở hai thế giới Ba Tư và Ả Rập. Ngược lại, những phát minh quan trọng của Trung Quốc tiếp tục giao lưu với các vùng này. Kỹ thuật làm giấy, được người Trung Quốc phát minh vào thời nhà Hán đã truyền sang thế giới đạo Hồi sau chiến tranh Talas vào năm 751, do tù nhân chiến tranh người Trung Quốc đã bày kỹ thuật làm giấy ở khu vực Samarkand. Từ đó, giấy được dùng để thay thế giấy cói trong nghệ thuật in sách.

Ở tỉnh Tây Tập (Xiji) suốt thời nhà Minh (Ming)(1368-1644), người ta tìm thấy cuốn kinh Koran (Qu'ran) cổ dài 590 trang. Gáy và bìa bằng da của cuốn kinh đã hư, nhưng nhờ khí hậu vùng này khô ráo, phần nội dung bên trong vẫn còn giữ được. Cuốn kinh này được viết bằng tiếng Naskhi Ả Rập. Tranh minh họa có đường cong uốn lượn bằng vàng và gam màu đậm và sặc sỡ, đặc biệt màu xanh da trời dùng để biểu thị thiên đường. Hình thức cuốn kinh Koran gợi lại thời hoàng kim đầu tiên được biết đến là Mamluk ở Ai Cập(1250-1517). Cuốn kinh này, cùng với nhiều cổ vật khác, đã đến Trung Quốc, là chứng thực ở nhiều mức độ và phạm vi khác nhau trong quá trình trao đổi được thực hiện trong điều kiện có thể qua con đường tơ lụa trong đó, Ninh Hạ đóng một vai trò rất đáng kể của một đầu mối giao lưu văn hóa.

Một số hình ảnh trưng bày tại viện bảo tàng:

Tượng Đức Phật ngồi có bia đá, thời Bắc Ngụy (386–534), kích thước 11 x 18 cm, dày 4 cm. Khai quật tại làng Hồng Hà (Honghe), tỉnh Bành Dương (Pengyang) vào năm 1985

Cân bạc hình chiếc thuyền với mẫu tự Ả Rập, thế kỷ thứ 14, cao 10 cm. Tìm thấy ở Kashgar, Tân Cương (Xinjiang)

Chén thủy tinh, thời Bắc Ngụy (557–581), cao 8 cm, đường kính. (miệng) 9.5 cm. Tìm thấy ở mộ ông Lý Hiển và vợ ở làng Thân Cấu (Shengou), miền tây Cố Nguyên vào năm 1983.

Tượng Bồ tát Văn Thù mạ đồng, triều đại Tây Hạ (1032–1227), kích thước 46.5 x 25.5 x 58.5 cm. Tìm thấy ở đường Tân Hoa, Ngân Xuyên vào năm 1986.

Cuốn kinh Koran với bìa da có lớp sơn, triều Minh, (1368–1644), kích thước 26.6 x 20 cm.

Chiếc bình mạ bạc, triều đại Bắc Chu (557–581), đường kính 36.9 cm, (đế) 13 cm. Tìm thấy ở mộ ông Lý Hiển và vợ ở làng Thân Cấu (Shengou), miền tây Cố Nguyên.

Một tấm vải lụa in thời nhà Tống được tìm thấy ở chùa Bái Tự Khẩu, huyện Hạ Lan vào năm 1986

Mảnh vỡ bia đá, triều đại Tây Hạ (1032-1227), kích thước 27 x 22.5 cm. Tìm thấy ở một ngôi mộ ở một tỉnh miền Tây Hạ, Ngân Xuyên vào năm 1974.

Nguồn: http://www.asianartnewspaper.com/article/the-silk-road-in-ningxia

Trụ đá Asoka: xuất xứ và ý nghĩa

Tôi viết entry này qua những gì quan sát được trong thời gian sống và học tại đây và lưu giữ ở blog như là một tài liệu cá nhân.

I. Xuất xứ và ý nghĩa

Vua Asoka (304-232 trước tây lịch), một vị vua Phật tử có nhiều cống hiến rất to lớn cho sự truyền trì mạng mạch Phật pháp và cho đất nước Ấn Độ. Có rất nhiều tài liệu nói về sự nghiệp, sự cải đạo và chủ trương truyền bá chánh pháp Đức Phật của vị vua anh minh này. Một điều đặc biệt là sau khi quy y Phật giáo, vua Asoka đến chiêm bái Tứ Động Tâm - nơi di tích của bậc Đại giác đã để lại. Đến đâu, nhà vua ra lệnh khắc bia đá để làm dấu ấn đến đó. Các trụ đá, bia ký và pháp dụ Asoka được lưu giữ tại các viện bảo tàng ngày nay thể hiện sự tôn kính, ngưỡng mộ Đức Phật và Đạo Phật của một vị vua thuần thành cũng như chủ trương duy trì và phát huy tinh hoa của Đạo Phật trong quá trình truyền bá Phật giáo ra khỏi bờ cõi đất nước Ấn Độ. Trị vì một lãnh thổ rộng hơn diện tích Ấn Độ bây giờ, vua Asoka đã gây tiếng vang không chỉ thời ấy mà mãi đến ngày nay. Một trong những biểu tượng nổi bật nhất của vua Asoka phổ biến ở Ấn Độ ngày nay là trụ đá có bốn sư tử. Chúng ta có thể thấy biểu tượng này ở đâu?

Trụ đá Asoka có bốn sư tử được vua Asoka cho khắc dựng làm kỷ niệm tại thánh địa ở Sarnath, nơi Đức Phật thuyết bài pháp đầu tiên và tăng đoàn đầu tiên được thành lập, khi nhà vua đến viếng thánh tích này. Trụ đá này cao 50 feet (15.24 mét). Trên trụ đá có khắc chỉ dụ của vua Asoka rằng “không ai được gây chia rẽ trong tăng đoàn”. Nét đặc biệt của trụ đá Asoka ở Sarnath là trụ đá có đầu trụ là bốn sư tử dựa lưng vào nhau, đặt trên một trụ ngắn tròn. Trên bề mặt của trụ ngắn này có bốn bánh xe chuyển pháp luân, mỗi bánh xe gồm 24 căm, đặt xen kẽ với bốn con vật xung quanh: một con voi, một con bò đực, một con ngựa và một con sư tử. Tiếp nối với đoạn hình trụ là đế bán cầu hình hoa sen dốc ngược xuống.

Bốn sư tử quay về bốn hướng chỉ cho chánh pháp của Đức Phật, từ vườn Lộc Uyển, nơi Ngài thuyết bài pháp đầu tiên và là nơi tạo dựng trụ đá này, được truyền bá khắp bốn phương. Bánh xe tương trưng cho bánh xe pháp luân chuyển khắp mọi nơi mọi chốn. sau này, các nước Phật giáo, các tổ chức Phật giáo và các cơ sở tu tập thích lấy biểu tượng bánh xe để trang trí, làm logo và biểu tượng cho tổ chức mình với ý nghĩa tương tự.

Bốn con vật trên trụ đá bốn sư tử ở Sarnath được các nhà nghiên cứu giải thích là tượng trưng cho bốn giai đoạn trong cuộc đời của Đức Phật. Voi tượng trưng cho ý niệm về giấc mơ của hoàng hậu Maya, mẹ của thái tử Sĩ Đạt Ta (sau này là Đức Phật), Bà nằm mộng thấy con voi trắng chui vào bên hông phải, rồi Bà thọ thai thái tử. Con bò đực là tượng trưng cho sự sung mãn hạnh phúc khi Đức Phật còn là một thái tử sống trong hoàng cung. Con ngựa tượng trưng cho sự ra đi tìm đường giải thoát khỏi khổ đau cho nhân loại. Đêm vượt thành xuất gia, thái tử ra đi trên một con ngựa. Con sư tử tượng trưng cho cuộc đời hành đạo viên mãn của Đức Phật. Pháp Ngài truyền giảng như tiếng rống của sư tử đánh thức bao con người lìa bến mê sang bờ giác. Bốn sư tử là biểu tượng cho những nền tảng căn bản của giáo lý Đức Phật dạy về chân lý, trí tuệ, hoà bình, lòng khoan dung và lòng từ bi lan tỏa khắp bốn phương.

Bên cạnh cách giải thích có tính tôn giáo, một số người giải thích trụ đá bốn sư tử của Asoka tai Sarnath theo cách phi tôn giáo. Theo cách giải thích này thì bốn sư tử tượng trưng cho sự thống lãnh khắp bốn phương của vua Asoka. Bánh xe pháp tượng trưng cho cho sự lãnh đạo sáng suốt của vua Asoka và bốn con vật tượng trưng cho các lãnh địa của Ấn Độ thời bấy giờ.

II. Trụ đá bốn sư tử của Asoka tại Sarnath bây giờ được tìm thấy ở đâu?

1. Trụ đá nguyên thủy ở Sarnath

Trụ đá vua Asoka cho khắc dựng tại Sarnath được xác định là khoảng năm 250 trước tây lịch. Trụ đá ấy, qua năm tháng thời gian, đã bị gãy đổ.

Phần thân trụ, còn bốn đoạn gãy và các mảnh vỡ, được lưu giữ ngay trên thánh địa nơi đánh dấu Đức Phật thuyết bài pháp đầu tiên, bắt đầu vận chuyển bánh xe chánh pháp. Các đoạn trụ này được bao bọc trong một rào chắn, có mái che, cùng trong khuôn viên thánh tích, cách tháp Dhamek không xa.

Đầu trụ là bốn sư tử như đã mô tả ở trên, được lưu giữ tại viện bảo tàng Sarnath ngay gần khu thánh tích. Khách hành hương chiêm bái thánh tích sẽ nhìn thấy phần thân và đầu trụ đá này.

2. Trên quốc huy Ấn Độ
Biểu tượng bốn sư tử của trụ đá Asoka tại Sarnath được chọn làm quốc huy của đất nước vào ngày Ấn Độ tuyên bố dân chủ, ngày 26 tháng 1 năm 1950. Phần đế nửa vòm tròn có họa tiết hoa sen dốc xuống được cắt đi, thay vào đó là hàng chữ Devanagari “Satyameva Jayate” nghĩa là “chỉ có chân lý là chiến thắng” (Truth Alone Triumphs). Trên quốc huy, hình chụp trụ đá thấy được ba đầu sư tử dựa vào nhau, đầu sư tử thứ tư bị khuất. Ba trong bốn bánh xe được nhìn thấy, một bánh xe chính diện ngay ở giữa và hai bánh xe ở hai bên. Bốn con vật trên trụ đá chỉ thấy được con ngựa bên trái và con bò đực bên phải. Voi và sư tử khuất đằng sau.

a) Trên tiền: Vì được chọn làm quốc huy, nên hình ảnh trụ đá bốn sư tử Asoka này xuất hiện trên tiền giấy cũng như tiền cắc Ấn Độ. Ở tất cả các loại tiền giấy (10 Rs, 20 Rs, 50 Rs, 100 Rs, 500 Rs và 1000 Rs), biểu tượng quốc huy xuất hiện ở góc dưới bên trái.

Ở các đồng tiền cắc (1 R, 2 Rs và 5 Rs), biểu tượng này lớn hơn, nằm trên một mặt của đồng tiền.



b) Trên tem: biểu tượng này cũng xuất hiện trên tem thư.

c) Trên đầu giấy viết thư của các cơ quan nhà nước: biểu tượng quốc huy cũng xuất hiện trên tựa đề các đơn, thư của các cơ quan nhà nước.


d) Trên cơ sở của tổ chức ngoại giao: các cơ sở của tổ chức ngoại giao đều có biểu tượng quốc huy.

e) Trên hộ chiếu: bìa đầu tiên của hộ chiếu công dân Ấn Độ có biểu tượng quốc huy
3. Trên quốc kỳ Ấn Độ

Bánh xe chuyển pháp luân Asoka trên đế trụ đá Sarnath được chọn đặt vào vị trí trung tâm của lá cờ tổ quốc vào năm 1947, khi Ấn Độ giành được độc lập. Cờ Ấn Độ có ba sọc ngang ba màu: vàng sậm, trắng và xanh biển, ở giữa là bánh xe 24 căm. Bánh xe chuyển luân này được đặt ở vị trí trung tâm lá cờ, chiếm ba phần tư (3/4) chiều cao phần màu trắng.

Ngày nay, trên bề mặt, Ấn Độ dường như không có Đạo Phật. Thế nhưng sâu thẳm trong triết lý sống, văn hóa, sinh hoạt, người Ấn thể hiện tinh thần, tính chất và nội hàm của Đạo Phật rất nhiều. Biểu tượng trụ đá bốn sư tử của Asoka tại Sarnath và ảnh hưởng của biểu tượng này đến đất nước và con người Ấn Độ cho đến ngày nay là một điển hình.

Cảm nghĩ của một người phụ nữ Mỹ về ngày Tết Việt Nam.(Helen Coutant)

Mùa đông lại về trên thị trấn Stonevale. Củi chụm lại được chất đầy kho; khu vườn lại được chuẩn bị để đón cái gió lạnh giá buốt thổi qua thung lũng mang theo băng tuyết. Những cánh đồng bây giờ toàn một màu xám nên trông càng thênh thang hơn là vào mùa hè. Những gốc rạ kêu răng rắc dưới chân và đất cứng đến nỗi làm đau tay tôi. Ở một nơi không ai nghĩ đến và vào khoảng thời gian nầy, khoảng thời gian lạnh nhất trong năm, chồng tôi, một người Việt Nam, con của chúng tôi và tôi, một người đàn bà Hoa Kỳ, chúng tôi cùng quây quần đón Tết.

Tết là ngày lễ quan trọng nhất trong năm đối với người Việt Nam. Tết tương xứng với ngày lễ đầu năm dương lịch, tuy nhiên nó lại giống cả ba ngày lễ Giáng Sinh, lễ Phục Sinh và ngày lễ Độc Lập 4-7 hơn là ngày đầu năm dương lịch. Ðối với người Việt Nam, Tết có nghĩa là ngày khởi đầu một năm âm lịch, vừa là ngày bắt đầu mùa xuân. Hơn thế nữa, đó là dịp để mọi người, bằng mọi cách, trở về dưới mái ấm của gia đình và là dịp để mọi người nhớ đến Tổ Tiên. Phải xa cha mẹ, xa anh chị em, xa bà con thân thuộc trong ngày Tết, thật là một điều đau buồn!

Bạn có lý khi tự hỏi Tết có nghĩa gì đối với một người Mỹ chưa hề đặt chân đến Việt Nam bao giờ, và bạn sẽ cảm thấy tức cười khi biết rằng mỗi khi nghĩ đến Tết là tôi liên tưởng đến tuyết và băng, đến bầu trời ảm đạm và đến màu nắng vàng vọt buồn thảm nhất thay vì đến sự ấm áp, đến hoa đào nở và những cành cây xanh tốt. Nhưng từ khi ngày Tết Việt Nam đi vào đời tôi, tôi chưa bao giờ ăn một cái Tết Mỹ thật sự. Tết Việt Nam đã trở thành ngày "Tết" của tôi.

Tết khởi đầu với tôi vào một buổi sáng trung tuần tháng giêng khi chồng tôi bước vào nhà, mặt và tay đỏ vì lạnh, khệ nệ mang ba bốn nhánh anh đào anh cắt ở một vườn cây ăn trái gần nhà. Những cành đào được để vào một cái chậu đem đặt trong một gian phòng có nắng. Chúng tôi theo dõi và nuôi dưỡng những nụ hoa một cách trìu mến. Cuối cùng sự kiên nhẫn của chúng tôi cũng được tưởng thưởng bằng một hai nụ hoa anh đào màu hồng chen lẫn trong đám nụ xanh.

Những nụ này sẽ trở thành hoa. Chỉ một nụ thôi cũng đủ cho chúng tôi rồi, cũng đã là một gia tài qúy báu, một đại hội cho cặp mắt của chúng tôi. Những cành anh đào nầy, chín mùi và diễn tả sự ao ước mùa xuân của chúng tôi sẽ được đặt lên bàn thờ gia tiên. Trong một ngôi nhà Việt Nam, bàn thờ luôn luôn chiếm vị trí quan trọng nhất. Đó là nơi tập trung mọi sinh hoạt ngày Tết. Nơi đó, mọi người trong gia đình sẽ đón và cúng ông bà. Đối với người xuất thân từ Huế như chồng tôi chẳng hạn, thì bao giờ trên bàn thờ gia tiên cũng có một bình mai vàng, nhưng tại miền bắc nước Mỹ không thể tìm ra loại hoa nầy được cho nên chúng tôi thay thế bằng hoa anh đào.

Thông thường thì một tuần lễ trước Tết, vào một buổi sáng thứ bảy, tôi thấy chồng tôi đem tất cả đồ trên bàn thờ xuống. Cặp chân đèn bằng đồng to tướng, cái lư hương bằng đồng cong cong nhặt được trên đường phố Huế hồi Tết Mậu Thân 1968 mà cha mẹ chồng tôi đã tặng cho anh nhân chuyến về thăm nhà ngắn ngủi của anh vào năm 1974, cái chén bằng đồng đựng tràng hạt màu hổ phách - tất cả phải được đánh thật bóng. Cái bát nhang bằng sứ xanh được thay gạo mới.

Và cành hoa anh đào cũ trang trí bằng bông hoa và lá bằng giấy, để trên bàn thờ suốt cả năm qua, được đem xuống và thay bằng cành anh đào mới của chúng tôi. Sau đó, chồng tôi đem trong phòng làm việc ra hai tờ giấy dài màu đỏ trên đó, viết bằng thủ bút của anh, là hai câu đối của một vị thiền sư Việt Nam đồng thời cũng là một trong những ngưòi bạn thân nhất của anh.

Và mỗi năm tôi lại được dịp đọc lại hai câu thơ sau đây:

Xuân đáo tha hương,
Bất kiến hoàng mai sầu việt điểu.
Tâm hoài cố quận,
Thường chiêm bạch tuyết mộng Nam chi.

Cuối cùng ngày 30 Tết đã đến. Chúng tôi tụ tập trong nhà bếp với một con vịt đang tan đá trên bàn, phía sau là mấy hũ dưa món, một loại dưa chua chúng tôi đã ra sức làm mấy ngày trước đó. Trong tủ lạnh có món thịt đông, một loại giò thủ Việt Nam. Nếp và đậu xanh đãi vỏ được ngâm suốt đêm. Thịt heo cắt miếng to được ướp nước mắm, củ hành và tiêu đen. Tôi lấy trong ngăn kéo hai cái khuôn bánh chưng do chồng tôi làm và mấy mẹ con tôi bắt đầu vào việc. Chúng tôi sẽ gói khoảng 20 đến 25 cái bánh chưng, những cái bánh vuông làm bằng gạo nếp, đậu xanh và thịt heo. Bánh được gói trong lá rong, ngoài bọc giấy bạc và giấy nhựa để giữ cho được khô ráo trong suốt 12 tiếng đồng hồ nấu bánh. Trong khi làm việc, đổ nếp và đậu vào khuôn, gói bánh lại, cột dây, tôi không khỏi nghĩ đến những người đàn bà Việt Nam thật kiên nhẫn và vui tính đã dạy cho tôi làm những món ăn đặc biệt của ngày Tết. Tôi yêu quý ngày Tết Việt Nam phần lớn là cũng nhờ họ, vì chính họ, cũng như chính chồng tôi, đã biến tôi thành một người tham dự ngày Tết vậy. Chúng tôi đếm bánh trước khi thả vào nồi nấu khổng lồ. Bánh nhiều, dư để chia cho bạn bè, dư để chúng tôi thưởng thức hàng ngày nguyên cả tuần lễ Tết. Tôi sẽ còn giấu một vài chiếc trong tủ đông lạnh để đem ra thưởng thức trong tháng ba hay tháng tư nữa. Đêm xuống nhanh, vì dù sao đi nữa, bây giờ cũng là giữa mùa đông. Đêm nay, đêm giao thừa, một bầu không khí trang nghiêm và buồn bao trùm căn nhà của chúng tôi. Cặp chân đèn bằng đồng và cái lư hương sáng choang trên bàn thờ. Vài bông hoa anh đào nở lấp lánh tựa những vì sao rơi rụng li ti.

Con vịt quay đã được chặt ra, một cái bánh chưng được mở, hai đôi đũa đỏ và hai cái chén đỏ được đặt lên hai cái mâm. Tiếp đó, chúng tôi xếp đồ lên mâm để cúng ông bà: nào là thịt đông, nào là vịt quay, dưa món, bánh chưng. Hai mâm được đặt trước bàn thờ và chồng tôi bắt đầu thắp nến. Giờ phút cúng ông bà đã đến. Đối với người Việt Nam đó là lúc khấn vái Ông Bà, đối với tôi đó cũng là lúc khấn nguyện và là lúc tĩnh tâm thật êm đềm. Căn phòng nhỏ bé chẳng mấy chốc đã ngạt ngào mùi nhang thơm. Tôi tưởng tượng làn khói thơm ngát đó sẽ len lỏi qua khe cửa, tràn ngập khu vườn để khiến cho tổ tiên Việt Nam của chúng tôi biết nơi đây mà tìm đến, nơi triền núi trơ trụi của vùng Bắc Maryland này. Cái chuông nhỏ treo trên cành cây mimosa trong khu vườn trước nhà khẽ rung lên một hai tiếng. Đó có thể là một phép lành, một lời chúc đẹp. Chúng tôi đứng cúi đầu, mọi người chờ đến phiên để đốt một cây nhang và khấn nguyện. Trong khoảnh khắc vài phút, chúng tôi như sống ngoài sự ràng buộc của thời gian và không gian. Chúng tôi hiểu được rằng đây là giây phút của sự kết hợp giữa quá khứ và tương lai. Nơi đây và bây giờ, sự trường cữu đang hiện hữu. Tôi chăm chú nhìn con gái út đang khấn vái. Con tôi cầm chặt cây nhang trong tay và khấn nguyện thật lâu. Sau đó chúng tôi ngồi im lặng chờ cho tàn nén hương cuối cùng.

Sáng mồng một Tết, chồng tôi mặc áo choàng và ra khỏi nhà trước lúc điểm tâm. Anh trở về và gõ cửa để vào nhà làm người "khách đầu tiên. Theo phong tục Việt Nam, người khách đầu tiên ngày Tết rất quan trọng, phải là một người bạn được kính mến. Nơi đây, giữa rừng núi bốn bề, thật khó đoán ai sẽ là người đến gõ cửa đầu tiên, vì vậy chồng tôi không muốn lệ thuộc vào may rủi. Một khi người “khách” của chúng tôi đã vào nhà, chúng tôi lại đốt nhang khấn nguyện.

Sau cùng chúng tôi nếm chiếc bánh chưng đầu tiên. Trước giờ ngọ không lâu các con tôi xếp hàng để mừng tuổi nhận bao lì xì. Đây là một phong tục Việt Nam cho trẻ em một ít tiền bỏ trong phong bì đỏ vào ngày mồng một Tết. Khi mọi sự nô nức đã qua, tôi ra đứng bên cửa sổ cạnh chồng tôi. Tôi biết anh đang nghĩ đến gia đình ở Việt Nam, đến cha mẹ già, đến anh chị em và nhớ đến thuở ấu thơ của anh khi còn ở quê nhà. Nhìn ra khu vườn của chúng tôi không biết anh ấy có trông thấy cả một thời xa xưa với những phong tục tập quán, sự quý phái nho nhã, sự tận tụy và những lời khấn nguyện hay chăng? Trong thế giới đó, có những cơn mưa nhẹ trên những cành cây bao giờ cũng xanh tốt; hương thơm của nhang bốc lên thành khói lan từ nhà này sang nhà khác có giống như một lời khấn nguyện âm thầm hay chăng; anh có nghe tiếng mẹ anh tụng kinh hay giọng trầm ấm của cha anh gọi hay không? Tôi khẽ nắm tay anh và anh cúi nhìn tôi. Mọi năm Tết đến và đi cũng như mọi ngày lễ khác. Tuy nhiên đối với chúng tôi Tết không chỉ là một tuần lễ nhất định vào giữa mùa đông.

Vào mùa xuân, mùa hè, mùa thu, mỗi khi mưa phùn rả rích và thời tiết khoảng chừng mười tám đến hai mươi độ thì chồng tôi lại ra đứng tựa cửa sổ, miên man nghĩ ngợi. Tôi biết anh nghĩ gì - trời hôm nay sao giống ngày Tết Việt Nam ở Huế nơi anh sinh trưởng quá. Bởi vì kể từ ngày chúng tôi lấy nhau, kể từ ngày chồng tôi xa quê hương, chưa bao giờ anh được ăn một cái Tết với mưa phùn lất phất tựa như một màn sương, một cái Tết với đầy đủ gia quyến, với tiếng trẻ con chơi đùa những trò chơi Việt Nam. Mặc dầu vậy, tôi vẫn tin chắc rằng sẽ có một ngày anh ấy lại được hưởng một cái Tết như xưa.

Hà Trúc Bạch dịch tại Hòa Lan, những ngày trước Tết Nguyên Ðán 1984.

Đây là bản dịch từ bài viết của bà Helen Coutant, vợ của nhà văn, nhà thơ, họa sĩ Võ Đình. Bài nầy được trích từ tạp chí The Vietnam Forum, số 3 năm 1984, do Viện Ðại Học Yale, Phân Khoa Nghiên Cứu Văn Hóa Đông Nam Á phát hành.

Helen Coutant, whose full name is Helen Coutant Webb, was born in Washington, D.C. After graduating from the University of California, she received a Master’s degree in Education from Columbia University. Her first book, First Snow, was the winner of the 1975 Christopher Award. She was married to the Vietnamese writer-artist Võ Ðình and they lived at the foot of South Mountain in Western Maryland.

Tết!

Tiễn đưa 365 ngày qua, chào đón 365 ngày tới với hy vọng nhiều tốt đẹp hơn, suông sẻ hơn với tâm bình an hơn trước bao biến thiên trong cuộc sống.

NHỚ TẾT TỪ PHƯƠNG XA...

Tết là thời khắc thiêng liêng nhất của một năm. Để đón chào thời khắc này, người ở quê thường dành nhiều ngày chuẩn bị một cách rất trang trọng . Công việc đồng áng, mùa vụ cần phải hoàn tất trước khi năm cũ hết, năm mới sang. Trong những ngày giáp Tết, không khí càng rộn ràng và tất bật hơn.

Tết là một dịp vô cùng quan trọng đối với bọn trẻ chúng tôi theo cách riêng của trẻ thơ. Mấy ngày này không phải học hành, lại được thỏa thuê vui chơi, ăn uống nhiều loại bánh ngon trái lạ cùng với niềm vui của áo quần đẹp giày dép mới. Một điều quan trọng không kém là trong mấy ngày Tết, lỡ có lỗi gì cũng không bị la rầy vì người lớn kiêng kỵ. Tất cả những điều ấy, chỉ có trong dịp đặc biệt này, nên không có niềm vui nào lớn hơn mỗi khi Tết về với nhiều ngày đợi chờ và đếm thời gian trôi ngược. Từ lúc còn chừng 20 ngày, rồi 19…18…, tâm trạng hồi hộp, chờ đợi và vui mừng đan quyện vào nhau trong đứa con nít tôi thời ấy.

Mong đợi nhất là đêm 29 Tết, cả nhà cùng nhau thức canh lửa nồi bánh tét. Không khí gia đình ấm cúng và vui lạ. Mặc dù ngoài trời, gió đông hụ từng cơn đến rợn người. Bên chái bếp, ánh lửa bập bùng suốt một ngày một đêm sưởi ấm cả một góc nhà. Thường thì sáng sớm ngày 29 âm lịch, mẹ tôi gói bánh, mấy chị cột bánh bằng lạt dây dang chẻ mỏng. Nhà tôi nấu bánh tét suốt 48 tiếng mới vớt ra. Vì nấu kỹ như vậy, bánh để được nhiều ngày mà không bị ‘sống’ nếp trở lại. Ban đêm, cả nhà ngồi xúm xít nhau canh lửa bánh tét là thú vị nhất. Từng câu chuyện xưa cũ của cha mẹ hồi ông bà còn trẻ trở thành đề tài sôi nổi cho con cái và là nguồn gây nên những tràng cười giòn tan cứ liên tục vang lên. Lớn nhỏ gì cũng có chuyện để góp vào cuộc vui chung của đêm canh bánh tét. Bên cạnh nồi bánh tét to đùng trên bếp, một nồi nước lá chanh thơm phức đặt ké bên để mấy chị em chúng tôi lần lượt lấy nước nóng tắm ‘tất niên’. Tắm xong, chúng tôi trở lại quanh bếp lửa hồng bập bùng giữa trời đêm cô tịch. Ngoài lý do kể chuyện và hóng chuyện người lớn kể về quãng đời thơ ấu của mình, tôi có một lý do khác để ngồi đợi bên nồi bánh tét là trong nồi bánh này, tôi được phép giữ riêng cho mình hai chiếc bánh ú nhỏ xíu với chút nếp thừa và nhân đậu xanh dư. Hai chiếc bánh ấy sẽ được vớt trong đêm trong khi các cây bánh tét đến tận ngày mai. Được sở hữu riêng hai chiếc bánh ú nhỏ xinh xắn là niềm vui của tuổi thơ chứ nào có ăn uống gì. Niềm vui thời thơ ấu giản đơn vậy thôi. Khi đem hai chiếc bánh ú cất riêng rồi thì tôi yên tâm đi ngủ được rồi, nồi bánh còn lại, ai thức canh lửa, thay nước là chuyện của mấy chị, tôi không còn quan tâm nữa. Hai chiếc bánh ú ấy tôi cất mấy ngày sau mới ăn và những ngày lưu trữ nó bên mình là cả một niềm vui lớn, nó cứ lâng lâng trong người. Khi lớn rồi nghĩ lại thấy…đúng là trẻ con!

Ngày 30, ai cũng có việc nhằm dọn dẹp nhà cửa, quét tước sân vườn sau trước, lau dọn bàn thờ, cúng bông chưng trái, hái cà nhổ rau.., chuẩn bị mọi thứ mới mẻ để đón chào năm mới. Đêm 30, năm nào cũng thế, sau khi mấy chị đi Chùa về, mẹ căn dặn chúng tôi những điều cần làm trong 3 ngày Tết. Mỗi năm, mẹ lặp lại một cách trịnh trọng những điều nên làm và cấm kỵ vốn rất kinh điển. Đại loại là sáng sớm mồng một không được làm người đầu tiên đến nhà người khác để rồi chịu tiếng là người ‘đạp đất’ để tránh bị ‘đổ thừa’ nếu gia đình người ta không được may mắn tài lộc trong năm ấy. Chỉ vì tục ‘đạp đất’ ngay cả đối với nhà mình, không năm nào chị em tôi được đón giao thừa tại chùa cả. Mẹ tôi còn bảo con cái, đứa nào nặng vía thì sáng mồng Một không được dậy sớm. Lỡ có thức giấc cũng phải nằm yên, chờ đứa khác nhẹ vía hơn, được mẹ ‘phân công’ từ đêm giao thừa, đặt chân xuống đất trước, lúc đó những đứa khác mới được ra khỏi giường. Có năm tôi được 'phân công', nhưng vẫn cứ lo, liệu mình có đem vận không may đến cho gia đình không nhỉ. Thấy 'trách nhiệm' nặng nề cho suốt một năm, sau lần đó, tôi không bao giờ nhận làm người đặt chân xuống đất đầu tiên ngày mồng Một Tết nữa. Suốt ngày mồng một không được quét dọn vì nếu làm như thế, mình đã ‘quét’ tiền của và vận may ra khỏi nhà (he he). Tất cả mặc quần áo mới trong ngày mồng một với mong cầu cả năm được no cơm ấm áo. Khách đến thăm nhà thì ra thưa chào lễ phép rồi đi chỗ khác chơi cho người lớn nói chuyện. Ngày thường chúng tôi hóng chuyện người lớn thì khách về là bị la liền. Còn mấy ngày Tết, đứa nào hóng chuyện thì bị ‘ghi sổ nợ’, sau ba ngày Tết mới đem ra xử. Ở quê nghèo nên không có khách nào lì xì chúng tôi nên khoản này mẹ tôi không dặn là chúng tôi được phép nhận hay không. Một điều khá quan trọng là chúng tôi không được mặt ủ mày ê mà phải tươi cười vui vẻ, không được gây gổ lẫn nhau để mong cầu một năm vui vẻ bình an, trên thuận dưới hòa, gia đình êm ấm.

Thời gian trôi, chúng tôi lớn dần rồi mỗi người mỗi ngả. Trong cuộc sống, bao đổi thay nơi con người mình, bao sự việc đến rồi đi, tâm thức dập dềnh theo từng nhịp sống. Trong bao điều đổi thay, có những điều không thay đổi mà vẫn còn lưu dấu trong tiềm thức như một tài sản mà hễ có dịp nghĩ về, nhắc tới là cảm xúc trào dâng. Những chuyện cỏn con ngày Tết hay không khí gia đình ấm cúng dấy lên trong lòng tôi mỗi dịp xuân về. Khi đi xa, kỷ niệm đẹp trở thành đẹp và lung linh hơn. Nơi quê người, nhớ không khí Tết nhà quê đến rạo rực trong lòng.

LỄ HỘI DIWALI

Giới thiệu

Deepavali, còn gọi là Diwali là một lễ hội chính ở Ấn Độ và là lễ hội quan trọng nhất với người theo đạo Hindu. Lễ hội Diwali được tổ chức vào ngày đầu tiên của tháng Kartika theo lịch Ấn Độ vốn tính theo quỹ đạo của mặt trăng (âm lịch), thường nhằm vào tháng 10 hoặc tháng 11. Năm 2008, lễ Diwali nhằm vào ngày 28 tháng 10 (mồng Một tháng 9 âm lịch) và lễ cầu nguyện chính được mọi gia đình tổ chức vào đêm trước đó.

Lễ hội Diwali, với người Hindu có ý nghĩa như lễ giáng sinh với người cơ đốc giáo. Người theo đạo Jain và đạo Sikh cũng tổ chức lễ hội này với ý nghĩa riêng của tôn giáo họ. Các lễ hội ở Ấn Độ đều gắn liền với các truyển thuyết và lễ hội Diwali cũng không là ngoại lệ. Ngày nay, tín đồ các tôn giáo Hindu, Jain và Sikh trên khắp toàn cầu coi đây là “lễ hội ánh sáng” với ý nghĩa đốt ánh sáng trí tuệ và thiện lành để xua tan bóng tối ngu muội và xấu ác nơi mỗi con người chúng ta.

LỄ HỘI VIJAYADASHAMI

Vijayadashami còn gọi là Dussehra, Dashehra, Dashain, là lễ hội của người theo đạo Hindu và đạo Jain ở nhiều nơi, nhất là trên đất nước Nepal và Ấn Độ cũng như người theo các tôn giáo này ở nước ngoài. Lễ này được tổ chức vào ngày thứ mười trong mùa lễ 10 ngày 9 đêm của tháng Ashvin theo lịch Hindu (thường là tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch). Theo Sanskrit, “Vijay” nghĩa là “chiến thắng” và “Dashami” là ngày thứ 10. Người ta tổ chức lễ này để kỷ niệm ngày thần Rama (hiện thân thứ 7 của thần Vishnu) giết chết thần quỷ 10 đầu Ravana để xiển dương cái thiện chiến thắng cái xấu ác trong cuộc sống. Trong dịp lễ này, người ta cầu nguyện, tụng kinh, thực hành các nghi lễ tôn giáo và đốt hình nộm của thần quỷ Ravana với ý nghĩa tiêu diệt cái ác.

Thần Ravana 10 đầu

Người ta tổ chức lễ hội này rất trang trọng với một niềm tin tâm linh là mở đầu một vận may, một dịp ‘làm mới’ trong năm. Ở Nam Ấn, Đông Ấn và Tây Ấn, lễ hội Vijayadashami là lễ hội cao điểm nhất trong chuỗi ngày lễ hội 10 ngày 9 đêm Navaratri. Chữ Navaratri theo Sanskrit nghĩa là chín đêm (nava nghĩa là 9 và ratri nghĩa là đêm). Trong suốt 10 ngày 9 đêm này, chín hóa thân khác nhau của thần nữ Shakti (còn gọi là Devi) được thờ kính và cầu nguyện. Chuỗi lễ dài ngày này khép lại với lễ hội Vijayadashami, năm 2008 này nhằm vào ngày 9 tháng 10.

Theo truyền thuyết, thần nữ Durga, còn có tên là Chamundeshwari hay Mahishasura Mardini, đã đánh thắng quỷ Mahishasura. Người ta cho rằng sự kiện này diễn ra ở một vùng đất gần Karnataka, thuộc Mysore.

Thần nữ Durga 10 tay

Ở một số nơi thuộc Bắc Ấn, người dân tổ chức lễ hội vào ngày này với cùng ý nghĩa nhưng kỷ niệm một sự kiện khác. Đó là kỷ niệm thần Rama (hiện thân của thần Vishnu), thống lãnh thành cổ Ayodhya (nay thuộc bang Uttar Pradesh), chiến thắng quỷ Ravana, trị vì đảo Lanka.

Truyền thuyết về cây Sami

Lễ hội này cũng có một chút liên quan đến sử thiên Mahābhārata, đặc biệt là sự kiện anh em Pandavas bị lưu đày vào rừng trong một năm. Để đảm bảo bí mật tuyệt đối, những người này đã tìm đến một nơi cất giấu vũ khí là cây sami, nằm gần chỗ ở của chư thần. Đến cuối năm, họ đến chỗ cây sami thì thấy vũ khí vẫn còn nguyên.

Cây sami

Thế là họ thờ kính cả thần nữ Durga, người đã hộ trì sức mạnh cho họ chiến thắng và cây sami, nơi chở che vũ khí cho họ. Trong khi đó, Kauravas đã xâm chiếm vùng đất kia. Thế là anh em nhà Pandavas đem quân sang đánh và họ giành được chiến thắng ngay trong ngày đó. Ý nghĩa trong sự chiến thắng của các anh em Pandavas đã ảnh hưởng đến con người trong cuộc sống. Họ trao nhau lá sami như là lười chúc mừng chiến thắng và nỗ lực trước khi làm một việc nào đó.

Tổ chức lễ hội

Người ta thường tụ tập ca múa, hát mừng tại nhiều tụ điểm. Các đền thờ lúc nào cũng tấp nập người vào ra cầu nguyện và làm lễ. Người ta luân phiên tụng kinh suốt ngày, bắc loa phóng thanh thật lớn trong những ngày lễ hội này. Đêm đến, pháo nổ đì đoạch liên tục. Nhiều nơi bắn pháo hoa tạo nên những luồng sáng phá tan bóng tối mờ bạc ban đêm trông thật đẹp. Người ta làm hình nộm của Ravana rồi đốt với ý nghĩa là giết chết xấu ác để cho ánh sáng của thiện lành sẽ chiến thắng bóng đêm xấu ác và tội lỗi.

Đốt hình nộm quỷ Ravana

Trong ngày lễ này, người ta còn tổ chức rước hình tượng thần Durga để tỏ lòng kính ngưỡng đến vị nữ thần này. Hình tượng thần nữ Durga oai lẫm cưỡi sư tử, có 10 tay và cầm vũ khí để chống cự quyết liệt với quỷ ác Mahishasur. Suốt 9 ngày đêm chiến đấu ròng rã, đến ngày thứ 10 thì thần nữ đánh bại và giết chết quỷ Mahishasur. Trong ngày lễ hội này, khí giới và các đồ kim loại cũng được thờ cúng.

Thần nữ Durga cưỡi sư tử giao chiến với quỷ Mahishasur

Ngày đầu tiên trong lễ hội kéo dài 9 đêm 10 ngày này, người ta gieo mấy hạt lúa mạch trong một cái chén nhỏ và dặt trên bàn thờ thần cầu nguyện suốt 9 ngày đêm. Đến ngày thứ 10 là lễ Vijayadashami, nếu tất cả các hạt lúa mạch này nảy mầm tốt, người ta tin rằng đây là điềm báo tốt lành, hanh thông cho những gì sắp xảy ra trong tương lai. Họ đem những mầm lúa mạch này trân trọng đặt lên trên đầu hoặc giắt lên vành tai với niềm tin chúng đem lại điều tốt lành cho bản thân họ.

Ý nghĩa của lễ hội này rất hay khi con người có dịp để nhắc mình hãy ủng hộ cho cái thiện và loại trừ cái ác. Do vậy, lễ hội này trở thành một nét văn hóa hơn là lễ hội mang tính tôn giáo. Ở đây, những người không theo đạo Hindu và đạo Jain vẫn tổ chức lễ hội này vì trên cuộc đời này, người lương thiện nào lại không vui mừng và ủng hộ cái thiện lành trong cuộc sống.

LỄ ANH EM (Raksha Bandhan)

Hôm nay, ngày 16 tháng 8, nhằm ngày 16 tháng 7 âm lịch, là ngày lễ Raksha Bandhan. Đây là “Lễ Anh Em” theo truyền thống của theo người theo đạo Hindu. Trong tiếng Hindi, Raksha Bandhan có nghĩa là ‘sợi dây bảo hộ’. Lễ này được tổ chức giữa anh chị em trong gia đình, vào ngày trăng tròn tháng Shraavana (tháng thứ 10 theo lịch Hindu).

Dù không biết cách tính ngày tháng theo lịch Hindu, ai đang ở trên đất Ấn, nhất là ở khu vực Bắc Ấn, đều có thể cảm nhận được không khí của ngày lễ hội này. Khi nào thấy ở chợ, người ta bày bán các loại dây gọi là Rakhi và các quầy bán bánh ngọt và quà tặng đông đúc khách và xôm tụ hẳn lên, thì biết vài ba hôm nữa sẽ đến ngày lễ, vì đây là những món làm nên ngày lễ anh em này. Theo truyền thống, đến ngày lễ này, các cô gái đi chọn mua dây rakhi, đủ màu sắc và kiểu dáng khác nhau, các cậu con trai thì lo mua sắm bánh ngọt và quà tặng. Người em gái đến anh trai và buộc sợi dây rakhi vào cổ tay phải của người anh như thắt vào tay anh sợi dây yêu thương, người anh trao quà cho em gái với lời hứa là luôn bảo hộ, che chở, thương yêu và quan tâm đến em. Chị gái cũng thắt dây rakhi vào tay em trai, nhưng trong trường hợp em trai thì chị gái không những thắt dây mà còn cho quà với lời hứa thương yêu, đùm bọc và che chở cho nhau và người em cũng hứa như vậy. Anh chị em đút bánh ngọt cho nhau để thể hiện tình thương yêu và quan tâm nhau giữa những người anh chị em với nhau. Lễ Raksha Bandhan không chỉ thực hiện giữa các anh chị em ruột mà anh chị em bà con cũng làm tương tự. Ngay cả anh chị em kết nghĩa hay bạn bè quý mến nhau người ta cũng làm lễ buộc dây trao quà và hứa hẹn chăm sóc quan tâm nhau trong ngày lễ này.

Có nhiều truyền thuyết nói về lịch sử của ngày lễ Raksha Bandhan này, có truyền thuyết xuất phát từ đạo Hindu, có truyền thuyết liên quan đến các vua đạo Hồi, nhưng ý nghĩa giống nhau là trong ngày này, người em gái đến người anh trai hoặc/và em trai để buộc vào tay người anh/em sợi dây thân ái và anh em trao quà nhau (dây rakhi thì phái nữ buộc vào tay phải của phái nam nhưng quà thì anh /chị trao cho em) để bày tỏ tình cảm thiêng liêng cao quý giữa những người quyến thuộc trong gia đình.

Trong cuộc hành trình có tên là ‘cuộc sống’ này, càng lớn lên, con người càng ra khỏi vòng tay ấm êm của cha mẹ, anh chị em rồi để hòa nhập vào xã hội. Quy luật tự nhiên và điều kiện xã hội xô đẩy những người anh chị em ra xa nhau mà nhường tình cảm lại cho những người thân ‘hơn’ của mình gồm có vợ chồng và con cái. Ai rồi cũng chăm chút, quan tâm đến gia đình nhỏ bé mình tạo dựng mà mình là chủ hơn là gia đình xưa trong đó mình là một thành viên. Do đó, ngày Raksha Bandhan, "Lễ Anh Em” có một ý nghĩa và tính nhân văn rất lớn trong xã hội của Hindu nói riêng và Ấn Độ nói chung. Trong ngày này, những người anh em dù ở xa vẫn tìm về nhau và trao nhau sợi dây thân ái, món quà tình thương. Nhiều người đã lớn tuổi, ở xa nhau, vẫn không quên truyền thống thiêng liêng cao quý này. Họ vượt đường xa chỉ để có mặt bên nhau trong giây lát, trân trọng dành cho nhau những tình cảm thật nồng ấm, trao nhau sợi dây món quà, nhắc nhau tình huyết thống anh em, thật đáng quý và cảm động.

Raksha Bandhan, một lễ hội văn hóa thật ý nghĩa, đáng giữ gìn và phát huy để tạo sợi dây liên kết giữa những người anh chị em trong gia đình và cả với những người thân ngoài huyết thống như anh chị em kết nghĩa và bạn bè thân.