QUAN HỆ THẦY TRÒ TRONG THỜI HIỆN ĐẠI (kỳ 3-hết)

QUAN HỆ THẦY TRÒ TRONG THỜI HIỆN ĐẠI (kỳ 1)
QUAN HỆ THẦY TRÒ TRONG THỜI HIỆN ĐẠI (kỳ 2)

5. Vài điều cần nhìn lại

Quan hệ thầy trò trong Phật giáo không đơn thuần là mối quan hệ trực tiếp giữa hai con người, hoặc hai thế hệ kế tiếp mà là sự trao truyền kiến thức, kinh nghiệm và cảm hứng tu tập thông qua một chuỗi tiếp nối dài lâu của nhiều thế hệ được kết tụ vào trong người thầy để rồi truyền trao cho người đệ tử. Thông qua quan hệ thầy-trò, giá trị và hiệu quả giáo dục thiền môn – một mô hình giáo dục căn bản và truyền thống nhất của đạo Phật được thể hiện. Trước sự thay đổi của môi trường xã hội, mối quan hệ thầy-trò theo đó cũng có nhiều thay đổi như một hệ quả tất yếu. Để có thể duy trì và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp trong mối quan hệ này, cả thầy lẫn đệ tử cần có sự thay đổi để thích nghi với nhu cầu thời đại.

QUAN HỆ THẦY TRÒ TRONG THỜI HIỆN ĐẠI (kỳ 2)

QUAN HỆ THẦY TRÒ TRONG THỜI HIỆN ĐẠI (kỳ 1)

4. Quan hệ thầy-trò: những thay đổi trong thời đại ngày nay

a. Đệ tử có ít thời gian gần gũi thầy

Hầu hết nội dung học tập và thực hành căn bản cần thiết cho một người đệ tử mới vào đạo được quy định rất cụ thể và chi tiết trong luật. Do đó, theo cuốn Giới sa-di và sa-di-ni (HT. Trí Quang dịch giải), đức Phật quy định, người xuất gia 5 hạ về trước phải chuyên học và tinh tường về giới luật, 5 hạ về sau mới học hỏi giáo lý, tham cứu thiền học. Điều này từ xưa đã được áp dụng có hiệu quả ở hầu hết các chùa trên con đường giáo dục trọn đời dành cho một vị xuất gia. Tuy nhiên, trong thời đại ngày nay, vấn đề này trở thành một thách thức lớn cho cả thầy và trò. Từ khi các trường Phật học được thành lập đến cấp thấp nhất là trường sơ cấp ở các quận, huyện thì người mới xuất gia chưa được bao lâu đều được đưa vào học trường sơ cấp. Đây là mô hình học đường hóa lối giáo dục gia giáo ngày trước, nên đối tượng chủ yếu là người mới xuất gia. Một khi vào môi trường học đường chính quy, thời gian học suốt tuần như học sinh phổ thông, nên thời gian đệ tử gần gũi thầy bị giảm đi đáng kể. Từ đó, tình thầy trò trở nên ít gắn kết, thầy cũng không sát sao đệ tử để kịp thời chỉ dạy, uốn nắn vốn rất cần thiết ở giai đoạn chập chững vào đạo này. Thêm vào đó, chương trình học gồm có nhiều môn, và Luật chỉ là một môn trong số ấy. Do đó, không có đủ thời gian để người mới vào đạo chuyên học và tinh tường về giới luật như Luật định. Giáo dục học đường dành cho người mới vào đạo là chủ trương của giáo hội và là xu hướng chung của thời đại, một người thầy không thể tách mình đứng ra ngoài guồng quay chung của thời đại, nên dù muốn dù không, vẫn phải cho đệ tử vào trường, dù thời gian vào chùa còn quá ngắn.

QUAN HỆ THẦY TRÒ TRONG THỜI HIỆN ĐẠI (kỳ 1)

1. Mối quan hệ thầy-trò trong đạo

Trong xã hội truyền thống Việt Nam, mối quan hệ thầy-trò vô cùng cao quý và thiêng liêng. Trong Phật giáo, mối quan hệ này càng có ý nghĩa nhiều hơn khi người thầy đóng vai trò kép để kiêm nhiệm luôn vai trò cha mẹ đối với đệ tử. Do đó, bên cạnh việc truyền trao kiến thức, người thầy còn có trách nhiệm nuôi dạy đệ tử vốn còn nặng nề hơn cả cha mẹ nuôi dạy con. Hai nhiệm vụ lớn lao và thiêng liêng này hòa quyện làm một nên mô hình giáo dục thiền môn có những nét đặc trưng riêng không giống môi trường học đường. Một số phương diện chính yếu mà người thầy cần làm đối với đệ tử là truyền trao kiến thức, hướng dẫn phương pháp tu học, dạy kỹ năng sống, định hướng nhận thức và thái độ sống, truyền cảm hứng để tự học và tự giác trong tu tập.

ĐẠO QUÂN NÀO THẮNG?

Trong tâm chúng ta có hai đạo quân luôn tranh chiến quyết liệt không một phút giây ngừng nghỉ, đó là “hạnh phúc” và “khổ đau”. Nếu bạn tiếp lương và nuôi dưỡng đạo quân nào, đạo quân ấy sẽ mạnh mẽ hơn và chiến thắng. Quyền chọn lựa đứng về phía nào nằm trọn vẹn trong lòng bàn tay của bạn vậy.

Có người kể tôi nghe câu chuyện thế này. Một hôm, khi cô đang cắm điện nấu cơm cho bữa ăn trưa, bỗng nhiên cúp điện, nồi cơm vừa mới sôi lăn tăn. Không hề có sự chuẩn bị cho sự cố này, cô hơi bị động, kèm theo chút bực bội. Cô ấy liền lấy lòng nồi cơm điện bắc sang bếp ga để nấu tiếp. Vừa bật ga cô ấy vừa càm ràm trách móc “cái ông nhà đèn này, bực mình hết sức. Người ta đang nấu cơm, tự nhiên cúp điện à”. Thế rồi, nồi cơm cuối cùng cũng được nấu chín. Hôm đó, điện cúp đến 5 giờ chiều. Nóng nực khiến bực mình, cô đi ra đi vào, cầm điện thoại, coi bâng quơ như một cách giải tỏa tâm lý. Khi mở loạt tin nhắn chưa đọc, cô thấy tin nhắn báo lịch cúp điện. Thì ra, nếu biết thì mọi việc trở nên đơn giản vô cùng và có thể chủ động công việc của mình. Chỉ vì thiếu thông tin nên cô bị động và bực mình trách móc.

NÓI TRONG CHÁNH NIỆM

Lời nói là phương tiện truyền thông đặc trưng nhất ở loài người. Đây là tặng phẩm đặc biệt cuộc đời dành riêng cho con người. Sử dụng lời nói hiệu quả là cách bạn biết trân quý món quà vô giá chỉ có ở con người để xứng đáng phẩm hạnh của một chúng sanh cao quý nhất giữa những loài hai chân.

Những bậc hiền triết xưa, những người có tài năng, trí tuệ và tâm lành, thường khuyên dạy chúng ta, trước khi nói, cần phải suy nghĩ thật kỹ những gì mình sắp nói. Cụ thể, suy nghĩ ở các phương diện sau:

CHUYỂN HÓA HẬN THÙ

Ở đâu có hận thù, ở đó chỉ có hủy diệt và mất mát. Ở đâu có yêu thương, ở đó có sức sống và lợi lạc. Cuộc sống sẽ tươi đẹp hơn với gam màu hồng của tư duy tích cực khi con người có thể chuyển hóa hận thù thành bao dung, thông cảm, chuyển hóa hiểu lầm thành thấu hiểu, yêu thương.

Hôm nay, lướt tin buổi sáng, vào facebook nhà báo Thu Uyên, người phụ trách chương trình “Như chưa hề có cuộc chia ly” (NCHCCCL), tôi đọc được câu chuyện về hai người con lưu lạc từ nhỏ, một người ở miền Nam và một người ở Thái Bình, đến khi tìm được mẹ thì những người con này không muốn nhận mẹ.

Trường hợp người con lưu lạc ở miền Nam: người mẹ già, ốm yếu tội nghiệp đã đăng ký với chương trình tìm con. Sau thời gian dài với nhiều nỗ lực đầy tâm huyết của những người làm chương trình,  người con lưu lạc đã được tìm ra. Đến lúc này, người con không muốn nhận mẹ, vì trong lòng người ấy còn hận mẹ với lý do “hồi nhỏ mẹ cho tôi đi để lấy 5 phân vàng”. Thế rồi, người mẹ ấy vừa mới mất khi chưa kịp gặp mặt con.

GIỮ LỜI HỨA

Giữ lời hứa là cách làm tăng giá trị bản thân, tăng uy tín trong cộng đồng, tăng niềm tin yêu và thiện cảm của mọi người dành cho bạn mà không có tiền bạc hay thứ gì khác có thể đổi được.Giữ lời hứa nghĩa là bạn đang đem lại niềm vui cho người khác một cách thiết thực đến không ngờ.

Khi bạn hứa với ai là sẽ làm một điều gì đó cho họ, có nghĩa là bạn ở vị trí của người thi ân, bạn đang nuôi dưỡng trong tâm một điều thiện và tự thấy phải có bổn phận thực hiện điều này. Với người tử tế, lời hứa mang theo sự nhắc nhở thường trực trong tâm, là động cơ thúc đẩy bạn thực hiện lời hứa. Lời hứa là “tem bảo chứng” về giá trị con người và khi lời hứa được thực hiện là lúc mọi người có dịp kiểm chứng nhân cách của người hứa. Giữ lời hứa là cách làm tăng giá trị bản thân, tăng uy tín trong cộng đồng, tăng niềm tin yêu và thiện cảm của mọi người dành cho bạn mà không có tiền bạc hay thứ gì khác có thể đổi được. Giữ lời hứa nghĩa là bạn đang đem lại niềm vui cho người khác một cách thiết thực đến không ngờ.