VƯỢT QUA MẤT MÁT THƯƠNG ĐAU

Mất mát, thương đau là một sự thật ở đời không ai tránh khỏi. Nếu có thể tránh được, có rất nhiều người trong chúng ta mong muốn điều này. Thế nhưng, nếu bình tâm nhìn vào những gì cuộc sống năng động này đang diễn ra trong ta và quanh ta, chúng ta phải chấp nhận mất mát là một sự thật hiển nhiên, một phần của cuộc sống, gắn liền với thân phận mỗi con người. Vấn đề là chúng ta đương đầu và vượt qua chướng ngại này như thế nào. Mất mát để lại trong lòng một khoảng trống tưởng chừng không thể san lấp được. Mất mát tạo tâm lý hụt hẫng, vì tưởng thức về sự hiện diện, đầy đủ đã tạo một thói quen trong tâm lý. Do vậy, thiếu thốn có khi được cường điệu đến mức lớn hơn thực tế rất nhiều, nhất là đối với người mà làm chủ cảm xúc chưa được tốt. Để có thể lập lại thế cân bằng mới, ta cần làm chủ cảm xúc của mình, giữ tâm xả. Nghĩa là trong tình huống hụt hẫng ấy, cần phải giữ tâm an tịnh, trầm tĩnh, vững chãi, không để có cảm tính làm chủ và chi phối tâm mình.

Khi chúng ta làm chủ được tâm mình tạm thời trong một thời điểm nào đó, đừng vội nghĩ rằng mình có khả năng tạo được tâm an tịnh, định tĩnh ấy mãi mãi. Đừng quá phấn khích vì điều này và nhất là đừng sanh tâm tự hào, tự mãn với bước đầu điều phục tâm ý mà ta vừa làm được vì ta thành công trong lúc này có thể lại thất bại trong lúc khác. Nếu chủ quan, tự mãn thì lại càng nguy hiểm hơn. Ngược lại, nếu chúng ta đã nỗ lực nhiều để vượt qua cảm giác thương đau này nhưng có quá nhiều chướng ngại trên đường chúng ta đi và ta có cảm giác như mình không có đủ năng lượng để về đến đích, đừng vì vậy mà nản tâm thối chí. Cái mất đi có thể là một người thân trong gia đình, một đồ vật quý, một địa vị, một danh vọng hay một mối quan hệ đẹp mà ta muốn duy trì. Trong tâm lý hụt hẫng đó, chúng ta cần thấy rõ bản chất của các sự vật hiện tượng. Mất mát là một trạng thái tan rã, không hòa hợp của các duyên. Các duyên bên ngoài không phải là bất di bất dịch. Chúng sẽ thay đổi và các duyên tương tác với nhau để tái tạo,  và kết hợp theo một mô thức khác, một dạng tồn tại khác. “Mất” thật ra là một sự thay đổi, chuyển hóa mà thôi. “Mất” mà không mất, nhưng ta cảm thấy khổ vì sự thay đổi, chuyển hóa này thường là không theo ý muốn của mình. Do đó, khổ là vấn đề của tâm. Cần phải duy trì tâm xả trong mọi tình huống để chúng ta không quá khổ đau với cảm giác mất mát vửa trải qua. Khi có được tâm xả, hoàn cảnh, tình huống, ngoại duyên không chi phối tâm ta và nhờ đó, nguồn tâm được an tịnh, có sức mạnh và sáng suốt vô cùng.

Giữ tâm xả không có nghĩa là ỳ ra, hay thụ động. Chúng ta vẫn cứ phải chu toàn những bổn phận, tránh nhiệm ở đời, mà không để cảm xúc buồn nản do mất mát gây ra chế ngự và làm chủ cảm xúc của mình. Trạng thái mất căng bằng do sự mất mát tạo ra sẽ sớm được điều chỉnh và tái tạo một thế cân bằng mới nếu ta có thái độ sống tích cực. Cuộc sống còn nhiều điều khác có khả năng bù đắp cái chúng ta vừa mất đi…

Trước sự vơi đầy của lòng người, mặn nhạt của nhân tình thế thái, thăng trầm của cuộc sống, nếu ta giữ được tâm dao động trong một biên độ nhỏ và rèn luyện cho biên độ dao động cảm xúc ấy giảm dần, tâm ta được ổn định trong an tịnh. Đây là lúc tâm xả được thực hành một các hiệu quả nhất. Thực hành hạnh xả ly, không vướng mắc, hãy nhìn vạn pháp theo gió cuốn đi để lòng thanh thản nhẹ nhàng!

DẠY HỌC LÀ TRỒNG CÂY CHĂM VƯỜN (kỳ 2)

Nhựa sống của cây là nước. Nếu người làm vườn tưới nước đầy đủ cho cây, nước sẽ mang chất dinh dưỡng đến tận lá cành, gốc rễ để nuôi cây. Nước chính là môi trường của trường học đối với vườn hoa lớp học. Nước đôi khi lại khan hiếm, lại chứa đầy những chất khoáng có hại nữa, nhưng thiếu nước, vườn hoa không thể tồn tại. Nước được chảy qua hệ thống ống dẫn để đến vườn hoa và được chảy ra qua các co nối, cũng như công tác quản lý của trường qua hệ thống làm việc của Ban giám hiệu và người quyết định cuối cùng là hiệu trưởng. Rất may cho vườn hoa lớp học, hệ thống lọc được bắc ở vòi chảy, đó là hệ thống điều hành cân nhắc kỹ lưỡng cẩn thận trong công tác quản lý, chắc chắn những cây hoa sẽ phát triển khỏe mạnh và rộ đầy hoa trên cành khi đến mùa hoa nở. Đôi khi ống nước dẫn nước đến cho cây có vài giọt nhỏ theo đường ống, đó là lúc ban giám hiệu đi dọc hành lang kiểm tra các lớp học với thái độ ân cần, cởi mở hài hòa và thân mật. Phần lớn nước cho chảy vào thùng và người làm vườn trực tiếp mang nước đến từng cây một. Giáo viên chủ nhiệm là người mang thùng nước như thế đi phân phát giữa cuộc đời này.

Những gốc rễ của cây giống như phụ huynh học sinh. Hầu hết các gốc rễ đều khỏe mạnh, có thể giúp cây đứng vững để hút muối khoáng và dinh dưỡng nuôi cây. Nếu chẳng may bộ rễ không còn vững chắc vì sâu bệnh, cây trở nên èo uột không phát triển nổi. Gốc rễ cũng cần được chăm sóc kỹ lưỡng. Mặc dù thầy cô không thể can thiệp quá sâu vào hoàn cảnh cũng như thái độ của phụ huynh, nhưng có những cách thầy cô có thể tư vấn, hỗ trợ phụ huynh trong vấn đề nuôi dạy con em tốt hơn.

Ví như người làm vườn bón phân và mùn cho rễ cũng tuỳ theo mùa vụ thích hợp. Cũng vậy, thời điểm bắt đầu năm học là lúc tốt nhất người cho giáo viên chăm sóc “bộ rễ” phụ huynh qua kỳ họp mặt trao đổi đầu năm học. Người giáo viên luôn có ý thức trong việc tạo nên một mối quan hệ tốt đẹp với phụ huynh học sinh. Mỗi khi gặp phụ huynh, bất cứ trong trường hợp nào, giáo viên nên đề cập đến những ưu điểm của con họ trước tiên. Giáo viên là người đánh động tâm thức của những bậc làm cha mẹ, hãy trân trọng sự nỗ lực và tiến bộ của con mình. Bộ rễ nằm trong lòng đất, làm việc miệt mài, thầm lặng, để cho cây đứng vững trên đất và phát triển. Người phụ huynh là thế, suốt ngày làm việc vất vả để chu cấp những nhu cầu cần thiết cho con đến trường. Người giáo viên là người hỗ trợ đắt lực, là người làm nhiệm vụ bên trên mặt đất, để phụ huynh yên tâm trong công việc thầm lặng của mình dưới mặt đất. Đây là một sự hợp tác chặt chẽ, hữu cơ và mỗi người với một phận sự riêng trong quá trình cùng nhau giáo dục con em nên người.

Người làm vườn luôn để tâm theo dõi khu vườn của mình, khi có dấu hiệu sâu bệnh hay cây lá úa vàng hay kém tươi là kịp thời dùng các biện pháp xử lý. Người giáo viên cũng thế, theo dõi trong lớp để lỡ khi có dấu hiệu của những triệu chứng tiêu cực như chán học, bỏ giờ, mất đoàn kết trong lớp thì kịp thời dùng nhiều phương cách phù hợp khác nhau để củng cố lớp học. Thỉnh thoảng người làm vườn cần xới đất cho tơi xốp để không khí lồng vào cho cây phát triển, người giáo viên cần khuyến khích các em tích cực tham gia vào các hoạt động ngoài giờ như các hoạt động xã hội, các hoạt động thi đua của trường, giao lưu trao đổi học tập bằng nhiều cách để các em năng động hơn.

Nhưng dù sao, người làm vườn chỉ hỗ trợ bên ngoài, tự thân những cây hoa quyết định sự phát triển của chính bản thân chúng. Quá trình quang hợp cần thiết để cây sinh thưởng và quá trình ấy diễn ra bên trong cây với sự tiếp nhận ánh sáng mặt trời và chất cac-bon-nic từ ngoài không khí. Cây duy trì quá trình này để phát triển. Tương tự như vậy, học sinh phải là người tự quyết định cho sự tiến bộ về mặt tri thức của mình và giáo viên là người hy vọng và tạo điều kiện để quá trình này xảy ra một cách tự động vì nó cần thiết để rồi những nụ hoa đượm mật ngát hương được hình thành từ đó.

Dù người làm vườn có nỗ lực thế nào chăng nữa,cỏ dại cũng mọc đây đó trong vườn. Cũng như vậy, người giáo viên có tâm huyết bao nhiêu, vẫn tồn tại một sự thật là có đôi bài học học sinh không hiểu hết và vài hoạt động dường như vô ích với một số học sinh. Giống như cỏ lấn át sự phát triển của cây, những bài học học sinh không tiêu hóa được như thế sẽ kiềm hãm sự phát triển ở học sinh. Ánh mắt của những học sinh không tiếp thu được bài làm nhói đau tim người giáo viên cũng như bông cỏ dại làm xốn mắt người làm vườn. Điều khác nhau là người làm vườn xử lý một bông cỏ dại hoàn toàn đơn giản. Chỉ cần tưới một tí nước cho đất dưới gốc mềm ra và người làm vườn có thể nhổ bật gốc cây cỏ dại, hay đơn giản hơn, cứ ngắt bông cỏ dại bỏ đi là xong, lần sau, nó ra bông khác, lại làm tương tự như vậy. Đối với người giáo viên, giúp một đứa trẻ mất căn bản trong việc học không dễ dàng như vậy. Nếu không có thiện chí, em học sinh ấy không có cơ hội tiến bộ. Một khi cỏ lấn át như thế thì một bông hoa dù nhỏ cũng khó mà trổ được. Do đó, làm cỏ liên tục là việc cần thiết để giữ vườn hoa luôn tươi thắm sum suê. Cũng như thế, tự đánh giá phản ánh công tác giảng dạy của chính bản thân, kiểm tra giáo án cũng như đánh giá liên tục quá trình học của học sinh là điều cần thiết để đảm bảo sự thành công của học sinh trong quá trình học.

Cuối năm, tất cả các cây đều có hoa trĩu cành. Một số bông hoa nở lớn hơn những bông hoa khác, có những hoa màu tươi tắn hơn. Người làm vườn mỉm cười mãn nguyện khi nhìn vườn hoa ngạt ngào sắc hương. Cũng vậy, sau một năm thầy cô cùng các em làm việc miệt mài, tất cả các em đã thành công trong học tập. Có một số em thành đạt hơn bạn bè cũng là lẽ tự nhiên. Thầy cô cảm động đến rơi lệ khi thấy công sức và tình cảm cùng tinh thần tận tụy với các em không hề hoài phí. Những đêm khuya miệt mài trên trang giáo án với cả một tấm lòng của thầy cô đã thăng hoa thành hương sắc thành công của học sinh biểu hiện trên nét mặt vui tươi rạng ngời của những người thành công. Tất cả các cây trong vườn đều vui tươi, cành lá nô đùa đu đưa trong nắng mai với làn gió nhẹ thoảng. Các em học sinh vẫy tay chào thầy cô và mái trường thân yêu sau một năm học và kết quả các em đem về cho gia đình và xã hội là những bông hoa tươi đẹp ngát thơm của sự trưởng thành về mọi mặt.

NGƯỢC DÒNG...

Nó choàng tỉnh trong tiếng xe cộ ồn ào và âm thanh rung bần bật như một cơn động đất nhẹ làm rung chuyển cả nền đất nó đang ngủ. Trời sáng bừng tự lúc nào. Nó uể oải trong dáng bộ biếng lười của một ngày chủ nhật không phải đi làm. Ừ, thì ngủ ráng tí cũng chẳng sao. Thế nhưng, nó không thể nào ngủ được. Toàn thân nặng nề, mí mắt mỏi nhừ. Nó mở mắt, lại nhắm; nhắm mỏi, rồi lại mở. Cứ thế, bao dòng hồi ức cứ tranh nhau ùa về trong đầu nó. Nó suy nghĩ viển vông. Ôi, thời gian! Ôi, cuộc đời! Ôi, con người! Ôi, nó!!!

Hai năm qua, cuộc đời nó đổi thay không thể tưởng tượng được. Nó không hề nghĩ nó đến nông nổi này trong ngày hôm nay. Đầu tóc ngắn củn cỡn trông chẳng giống ai, nó đưa tay vuốt hoài mà vẫn thấy là lạ như thể không phải nó thuộc về mình. Áo quần trên người, nó nhìn tới nhìn lui vẫn chưa quen mắt. Nằm đây, một mình trong căn phòng khiêm tốn chưa đầy 9 mét vuông trong một con hẻm cụt thế này, nó thấy trần nhà rộng thênh thang, rộng đến rợn người. Số là ở cùng với hai chị em bạn, nhưng hai chị em ấy đi thăm người bà con và ở lại từ tối qua. Nó thấy mình chỏng cheo giữa căn nhà nhỏ, bơ vơ giữa phố thị đông người và lẻ loi trên cõi đời này biết bao. Những ngày đi làm, nó cảm thấy đỡ trống trải hơn. Những ngày cuối tuần là lúc nó nhớ về sư phụ nhiều nhất.

Khi mới vào, nó học nghề rồi làm ở một xưởng dệt. Nó chăm chỉ như bao công nhân khác, suốt ngày chăm đầu trên giàn máy dệt. Thế nhưng, môi trường làm việc này không làm nó hài lòng lắm. Không một người thân để nó chia sẻ. Cùng thân phận làm công như nhau, thế mà nó vẫn bị ăn hiếp theo thói thường “ma cũ ăn hiếp ma mới”. Dọn dẹp dụng cụ và quét chỗ làm cho đám thợ cũ vào cuối ngày như thể là nhiệm vụ của nó không bằng. Một lần, tức nước vỡ bờ, nó cãi lộn với đám thợ cũ và bị chủ đuổi việc. Tiền lương tháng đó, nó không nhận được đồng nào vì nó bị quy là kẻ gây rối và mất đoàn kết. Ngày đó, nó đi lang thang đến tận khuya mới về đến nhà trọ. Nó than thân cũng chẳng có ai để than! Có ai là người thân nó đâu, khi người ta có cha có mẹ, hay chí ít cũng biết gốc gác dòng họ bà con, còn sự hiện diện của nó trên cuộc đời này bí ẩn như một câu chuyện cổ tích có nhiều dị bản. Hồi còn ở chùa, khi hỏi về gốc gác của mình, sư phụ nó nói thế này, mấy bác Phật tử nói thế khác, mấy dì hàng xóm lại kể một câu chuyện khác nữa. Rối quá, nó không còn muốn biết vì sao nó có mặt ở chùa từ khi còn đỏ hỏn. Nó chỉ biết và chấp nhận cuộc sống hiện tại, bên người sư phụ già hiền lành chân chất, yêu thương nó hơn bất cứ người nào khác trên thế gian này. Nó chấp nhận cho đến cái ngày cách đây ba tháng, cái ngày định mệnh để rồi cuộc đời nó rẽ lối từ đây, trôi giạt từ một vùng quê miền Trung đến thành phố ngột ngạt này.

Giờ nó mới nhận ra rằng cuộc sống bên người sư phụ già ở quê mới an ổn và đẹp làm sao. Nó đã thất bại khi bỏ sư phụ ra đi, sau mười tám năm trời gắn bó. Tất cả lỗi là do nó thôi. Từ những năm học cấp 2, nó ao ước được tự do như các bạn cùng lớp, nhưng nó không dám trốn học đi chơi hay vào tiệm internet chit-chat như các bạn. Nó vẫn đến lớp đầy đủ, nhưng đầu óc nó cứ thả trong các cơn mơ mộng, tưởng tượng đủ điều, hình dung viễn cảnh đẹp đẽ, vẽ nên tương lai xán lạn nếu mình không phải là tiểu ở chùa. Những năm học cấp 3 cũng không khá hơn tí nào. Sau khi đậu tốt nghiệp cấp 3, nó tạm gác bút nghiên, theo lời sư phụ dạy, nó làm ra vẻ như chuyên tâm tu hành. Mặc dù sư phụ hướng dẫn con đường tu tập, thường xuyên động viên, nhưng nó cảm thấy môi trường này không còn dành cho nó nữa. Không còn đi học, sinh chán, nghĩ rằng cuộc đời bên ngoài cổng chùa hẳn thênh thang hơn. Tâm lý muốn vùng vẫy cho thỏa chí tang bồng của sức trẻ, nó xin phép sư phụ, giã từ ngôi chùa thân thương từng nuôi dưỡng nó bao năm tháng, chào sư phụ từng ấp ủ tâm hồn nó trong nếp sống thanh bần đạo đức, nó ra đi. Nó ra đi để thỏa mãn, nó ra đi để được tự do như bạn bè cùng lứa. Nó ra đi để nếm trải cuộc đời bên ngoài cổng chùa làng quen thuộc. Nó ra đi để quyết định tự xoay xở cuộc sống mình từ đây.

Ngày nó ra đi, sư phụ chỉ dặn dò “Có nhiều hướng đi. Con đủ khôn lớn để chọn hướng đi cho đời mình, sư phụ không can thiệp. Có điều cần nhớ, đi trong sương, tuy không ướt áo cũng thấm lạnh; đem rổ xuống sông đựng nước, đựng không được nước, vẫn ướt nang. Sư phụ mong con dù sống ở đâu làm gì cũng cần có đạo đức, vì con đã lớn lên từ một ngôi chùa. Cổng chùa luôn rộng mở. Sư phụ lúc nào cũng sẵn lòng. Khi nào con muốn quay về nơi đây, con không cần phải ngại.” Nó lạy tạ sư phụ trong nước mắt. Đêm đó, nó thấy quyến luyến với sư phụ và vạn vật quanh mình một cách lạ thường. Thế nhưng, nó phải ra đi. Mới nghe, tưởng chừng như mâu thuẫn, nhưng sự thật là vậy. Nó không thể giam thân trong chùa mà tâm rong chơi đủ các ngõ ngách ngoài phố chợ. Nó không thể lạm dụng tình thương yêu đùm bọc của sư phụ dành cho nó, một đứa con chào đời không phải trong sự mong đợi của mẹ cha, tệ hơn nữa, một đứa con vô thừa nhận. Nó phải ra đi cho thỏa mãn cái ‘tôi’ của nó. Một khi ngôi chùa làng không còn là bến bờ để neo đậu, nó chấp nhận ra đi, dù con đường trước mặt đầy chông gai và chẳng có gì hứa hẹn là sáng sủa hơn. Đêm đó, lần đầu tiên trong đời nó không ngủ được. Bao tâm trạng ngổn ngang thổn thức trong lòng. Dù gì, nó đã quyết là làm. Sáng hôm sau, nó giã từ sư phụ, tạm biệt mái chùa thân thương đã nuôi dưỡng chở che nó trong ngần ấy năm. Hàng chè tàu trên lối đi như níu bước chân quen thuộc của nó lại với người xưa cảnh cũ.

Theo một đứa bạn có người chị làm công nhân ở một công ty dệt may ở sài Gòn, nó bắt xe vào Nam. Sài Gòn lạ lẫm, nó không khỏi choáng dù thông tin về nơi này nó đã được tiếp cận nhiều qua các phương tiện truyền thông. Nhịp sống ở đây nhanh hơn nó tưởng. Mọi thứ đều đắt đỏ, nhất là với nó, một đứa vừa ra khỏi cổng chùa. Nó theo bạn vào học dệt. Công việc khá vất vả vì nó chưa từng quen. Tay bắt đầu chai rồi rớm máu rồi lại chai thêm một lần nữa như là một dự báo cho con đường đi đầy khó khăn đang trải ra trước mắt. Mấy ngày đầu, nó nhớ chùa, nhớ sư phụ đến quay quắt. Đêm nào nó cũng khóc, có khi khóc không vì một lý do cụ thể nào cả. Mà một đứa trẻ như nó, chưa bao giờ được gọi tiếng ‘cha mẹ’, có quá đủ lý do để khóc cho sự có mặt của mình trên cuộc đời này rồi. Nhưng cuộc đời đâu chỉ khóc mà được. Xa chùa, nó phải lao vào cuộc sống mưu sinh để quên đi nỗi nhớ sư phụ, quên đi nỗi cô đơn gặm nhấm nó hằng đêm, quên đi nỗi buồn của kẻ mồ côi nơi đất khách. Có lúc nó muốn chửi cả nhân gian này theo kiểu Chí Phèo vậy. Nó muốn hét vào những người làm cha làm mẹ vô trách nhiệm với hành động của bản thân để rồi có những đứa trẻ không bao giờ được chào đời, hoặc như nó, những đứa con không mong đợi của mẹ cha, để rồi giờ đây, trở thành người tứ cố vô thân giữa dòng đời đông nghẹt người thế này.

Nó nghĩ, nếu cha mẹ nào chưa sẵn sàng tâm lý để chào đón đứa con của mình thì tốt hơn đừng tạo nó ra mà tội. Bản thân nó chịu nhiều thiệt thòi nên nó luôn nghĩ về điều này. Giá như nó có thể tâm sự điều này với các bạn trẻ đang sống buông thả theo trào lưu ‘hiện đại’ thì trên đời này, sẽ bớt đi nhiều đứa trẻ vô tội phải chịu đựng sự què quặt về tâm lý như nó. Dù được sư phụ yêu thương, nó biết tâm lý nó phát triển không bình thường. So với các bạn cùng lứa tuổi, nó tự ái nhiều hơn, tự ti mặc cảm lúc nào cũng thường trực và những năm gần đây, tâm lý nổi loạn trong nó trỗi lên mạnh mẽ. Giã từ sư phụ, xa mái chùa quê, nó chấp nhận cuộc sống lang bạt một phần cũng từ tâm lý đó.

Sáng hôm sau, hai chị em bạn vẫn đi làm bình thường. Nó mất việc, nên đành lủi thủi ở nhà vậy. Nó lại hồi tưởng, suy nghĩ, buồn tủi và khóc. Gia tài nó chỉ có bấy nhiêu thôi. Qua trưa, nó lang thang, tìm chỗ trốn mình, vô tình nó đi vào một con hẻm. Nó cứ đi, bao ý tưởng trong tâm nó cứ đi mênh mang không định hướng. Nó giật mình khi nhận ra trước mặt mình có một quán cà phê. Nó không ngờ nằm sâu trong một con hẻm nhỏ hun hút và cong queo tưởng như chẳng có gì hấp dẫn thế này lại có một quán cà phê với một không gian thoáng đãng đến không ngờ.

Quán đủ sang cho những doanh nhân tầm vừa vừa đến bàn thảo công việc, đủ tĩnh để những người cô đơn gặm nhấm nỗi buồn và đủ lãng mạn cho những đôi tình nhân hò hẹn. Quán khá đông khách. Nó nảy ý mình vào xin làm nhân viên ở quán này thử xem sao. Chần chừ hồi lâu, nó không dám bước vào. Nhưng nghĩ đến tương lai mình sao quá xám xịt, nó đánh bạo vào hỏi thử. Nhận được cái lắc đầu từ quầy tiếp tân, nó lủi thủi đi ra, bước chân não nề hơn. Từ ngày nó bị đuổi việc, hai chị em đứa bạn cứ an ủi và muốn xin cho nó vào làm ở xưởng dệt khác, nhưng nó nghĩ, ở đâu thì cũng ‘ma mới ăn hiếp ma cũ’ vậy thôi. Nó biết cuộc đời vốn phức tạp, nhưng sao khả năng chịu đựng bất công của nó kém cỏi quá. Nó quyết định đi tìm công việc khác với hy vọng ở nơi đó, ‘lính mới’ được đối xử ít tệ hơn.

Ngày thứ ba kể từ hôm mất việc, nó đi lang thang trên các con phố lớn nhỏ, coi có chỗ nào cần tuyển người làm không. Đi mỏi chân, nó lại ngồi nghỉ bên vệ đường, khi thì trò chuyện với chị bán thuốc lá dạo lúc thì nghe các em bán vé số kể chuyện nghề nghiệp làm ăn của chúng, có lúc lại quan sát mấy em đánh giày hay bán quần áo cũ trên các lối đi. Nhờ vậy, nó hiểu thêm trên đời này còn có nhiều mảnh đời bất hạnh hơn cả nó. Khi đang quẹo vào một con hẻm, trời bất chợt đổ mưa. Nó vội tìm chỗ nấp. Một quán bán nước giải khát cho nó đứng bên vỉa hè. Hệ thống thoát nước bị tắc nghẽn, nước bắt đầu ngập lối đi. Dòng nước đen sì chảy thành dòng trước nhà. Con hẻm cụt hun hút trong trời mưa xám xịt. Nó nhìn con hẻm, thấy cuộc đời mình tối tăm không kém. Lời sư phụ cứ văng vẳng bên tai, “hãy canh chừng cái tâm”, “sống ở đâu làm gì cũng cần có đạo đức”. Và nhớ nhất là câu “cổng chùa luôn rộng mở. Sư phụ lúc nào cũng sẵn lòng. Khi nào con muốn quay về nơi đây, con không cần phải ngại”. Bao lần buồn khổ, nó lục danh bạ điện thoại, mấy lần định bấm máy gọi, nhưng rồi lại thôi. Không, nó không thể vin vào lời nói đầy thương yêu đó mà ỷ lại. Nó không muốn làm sư phụ bận tâm nữa. Nó quyết định tự mình đứng dậy và đi tiếp trong cuộc đời. Đợi tạnh mưa, nó đi tiếp.

Mấy ngày sau, nó vẫn cứ lê chân khắp phố phường, nhiều nơi treo bảng ‘cần nhân viên nữ’ đều là những quán cà phê đèn mờ, những nhà hàng quy mô nhỏ, tiệm massage. Nó không thích, đúng hơn là không dám bước chân vào làm nhân viên ở những nơi tranh tối tranh sáng thế này vì nó thấy những nơi đây không phù hợp với mình. Chắc mọi người sẽ nghĩ, nó làm chảnh, không có chuyên môn, bằng cấp, không gia đình người thân mà còn kén với chọn. Thế nhưng, hơn ai hết, nó hiểu nó không thể làm được ở những nơi như thế. Nhớ lời sư phụ dặn, nó biết mình không đủ ‘khỏe’ nên đơn giản là không dám ra ngoài e gặp ‘gió độc’ vậy thôi.

Đang dạo đi tìm việc, nó bỗng nhớ về sư phụ. Khi bước chân ra khỏi chùa, nó mới thấy hết những đắng cay của kiếp người như nó và trong những lúc thế này, nó nhớ về sư phụ nhiều. Khi còn ở với sư phụ, lúc nào nó cũng được nhắc nhở canh chừng cái tâm mình để kịp ngăn ngừa những tội ác và đỡ ân hận về sau. Thời gian qua, vật lộn với miếng ăn hằng ngày, nó có thì giờ đâu mà canh chừng cái tâm như hồi còn ở chùa. Cũng may là trong thời gian qua, nó cũng chẳng làm gì tội lỗi. Đến giờ, nó vẫn ăn chay như hồi ở chùa vì nó không biết ăn các món mặn. Đi làm về, nấu ăn rồi nhốt mình trong ngôi nhà thuê tồi tàn ngột ngạt ấy cùng hai chị em đứa bạn mà thôi. Nó thấy cuộc sống sao vô vị quá. Những tưởng đời nó sẽ khá hơn khi ra khỏi chùa, nào ngờ… Xa chùa, xa sư phụ, nó được một chút thanh thản vì không phải nợ cơm đàn na tín thí, không lạm dụng tình cảm của sư phụ khi thân trong chùa mà tâm không chuyên chú tu hành. Bao đêm nằm trong căn phòng chật chội này, nó nhớ chùa đến cồn cào, thương sư phụ nhiều lắm và mường tượng ở nơi miền quê thanh bình ấy, sư phụ giờ này đang làm gì.

Sau một tuần kiên trì đi khắp nơi gõ cửa tìm việc, nó vẫn chưa tìm được nơi nào chịu nhận. Đói và mệt xâm chiếm rồi lan dần khắp cơ thể, một thoáng nản lòng gợn lên trong tâm, mắt nó như hoa lên trong cái nắng vàng vọt cuối ngày như tia hy vọng le lói. Đường đã lên đèn. Đi đâu bây giờ? Vừa suy nghĩ vừa rẽ sang con đường ngang trước mặt, nó thấy cái bảng gì ở một tiệm giày. Nó bước lại gần với một chút hy vọng. “Tuyển công nhân”, nó vui mừng. Bao mệt mỏi tan biến. Nó bước vào trong hỏi thăm và được biết, một công ty sản xuất giày đang có nhu cầu tuyển thêm thợ. Nó được nhận vào làm ngay từ ngày sau đó và công việc của nó là cắt da giày theo mẫu. Sau khi được hướng dẫn, nó bắt tay vào công việc. Tuy sử dụng máy cắt, nó không phải vất vả lắm, nhưng công việc này cần chú ý nhiều mới điều khiển miếng da đi theo đúng mẫu để có được sản phẩm  sắc sảo. Vì chỗ làm mới này xa nhà ở, nó chuyển đến trú chung với hai chị ở miền Tây lên cùng làm chỗ với nó. Nơi đây, nó tìm thấy niềm vui trong công việc và dễ chịu hơn trong quan hệ tình người.

Bây giờ, công việc tương đối ổn định, mặc dù lương không cao. Nó cũng biết suy nghĩ xa hơn một chút và không còn trách cứ cha mẹ nữa. Nó tự nhủ, hãy nhìn đời bằng cặp mắt của ‘nửa ly nước có’ để có thể vươn lên trong cuộc sống. Dù không có công nuôi dưỡng, cha mẹ cũng có công sinh ra nó kia mà. Để làm được việc này, mẹ phải chịu bao điều tiếng, vượt qua búa rìu dư luận, hy sinh cuộc sống bản thân và quan trọng hơn là tránh được tội sát sanh để cho nó cơ hội chào đời và trải qua những điều mầu nhiệm của cuộc sống. Người ta nói rằng ông trời có đức hiếu sinh nên chẳng bao giờ lấy đi của ai tất cả. Dù sao, nó cũng còn chút duyên lành. Tuy không lớn lên trong vòng tay yêu thương của cha mẹ, nó may mắn được người sư phụ già khả kính chăm sóc chu đáo, nuôi dạy với tâm từ ái bao dung.

Hôm nay, bỗng dưng nó dậy sớm hơn mọi ngày. Chợt nghĩ nhớ về sư phụ, niềm tin tăng lên bội phần. Nằm lắng nghe tiếng lòng, lời sư phụ dạy nó năm nào còn văng vẳng trong ký ức “có nhiều hướng đi trong cuộc sống, miễn sao sống cho có đạo đức là được. Cánh cửa này mình không có duyên đi được thì chọn cánh cửa khác vậy”. Nó cảm thấy ấm lòng với lựa chọn của mình. Nó tự nhủ, trong cuộc sống, nó phải thể hiện một chút ‘thấm’ của ‘sương Pháp’ trong mười tám năm được nuôi dưỡng trong môi trường đạo đức, đứng trên đôi chân của mình và sống bằng sức lao động chính đáng mình bỏ ra. Nó bắt đầu tập yêu công việc của mình…

         Hằng Như 2010

HẠNH PHÚC GIẢN ĐƠN

Hạnh phúc có khi đơn giản chỉ có vậy...

TÂM TỪ

Cuộc đời này đầy dẫy khổ đau. Khi biết suy nghĩ, ai cũng thấu hiểu điều này qua kinh nghiệm thực tế của bản thân. Không khổ ở phương diện này thì khổ ở phương diện khác, không khổ lúc này thì khổ khi khác. Cảm nhận cái khổ quanh ta và trong thân và tâm ta, nếu chịu khó suy ngẫm một tí, ta sẽ thấy, khổ không còn là vấn đề cá nhân nữa, mà là một trải nghiệm mang tính cộng đồng. Khổ đến với tất cả mọi người và rộng hơn nữa, mọi chúng sanh có tình thức. Nói cách khác, khổ là một phần của sự sống. Khi nào còn sống trong vòng phong tỏa của vô minh, con người còn tạo khổ đau cho mình và cho người.

Khi ý thức được rằng, vô minh là ‘tài sản’ chung của những người chưa giác ngộ, ta có sự đồng cảm và thông cảm với những người chịu đựng khổ đau do chính mình gây ra, hay chấp nhận gánh chịu khổ đau, dù chẳng muốn tí nào, từ sự vụng về của người khác. Biết đâu, và chắc chắn là vậy, vào một thời điểm nào đó, họ lại trở thành nạn nhân từ sự vô minh của chúng ta. Do vậy, ý thức rõ ràng được tính chất chung của khổ đau, khi ta biết thương cảm cho nỗi khổ của mình, cũng đồng nghĩa với thương cảm nỗi khổ đau của người khác. Đây là nguồn gốc của tâm từ.

Thế nhưng, thử hỏi, nếu tâm từ bắt nguồn từ sự ý thức được nỗi khổ niềm đau, vậy tại sao khổ đau phủ khắp nhân gian và ai cũng hiểu điều này, mà tâm từ dường như hiếm hoi quá vậy?  Vấn đề là van tâm chúng ta thường đóng nên không thể cảm nhận khổ đau, dù van tim vẫn mở đóng đều đặn cho máu trong người lưu thông và trao đổi. Do van tâm đóng chặt, ta tránh xa khổ đau và trở nên phòng thủ với khổ đau của chính mình cũng như của người khác, thay vì rộng mở để đón nhận, để nhận diện rõ ràng và để chuyển hóa khổ đau. Với việc cài then đóng chặt cửa tâm nhằm ngăn ngừa và phòng thủ khổ đau, ta cũng chặn nguồn tâm từ của mình không cho lưu xuất.

Chúng ta không nhất thiết trở thành một bậc thánh mới có thể trải tâm từ đến người khác. Thật ra, tâm từ là sự đáp lại mang tính tự nhiên của tâm rộng mở. Thế nhưng, khi nào chúng ta còn tránh xa, chối từ hay kháng cự lại sự thật hiển nhiên, chân lý  mang tính khách quan của cuộc sống, suối nguồn từ bi sẽ khép kín cửa. Khi chúng ta chối từ không dám nhìn nhận những trải nghiệm khổ đau, chúng ta xa rời chơn tâm uyên nguyên để bám víu vào sự giả tạm, dối trá, ma mị và rối rắm hơn. Khi ấy, ngay cả từ bi với chính mình, ta cũng không thể làm được, mong gì trải tâm từ đến người khác.

Tâm từ có tính chất như hạnh phúc, hình ảnh hơn một tí, như sương rơi, hay như nguồn phát sáng nào đó. Sương không thể nhỏ giọt trên cây lá mà bản thân nó không được tẩm ướt. Như bất cứ nguồn sáng nào, muốn chiếu sáng vật khác thì bản thân nó phải tỏa sáng soi rọi chính mình. Do vậy, người nào chưa biết thương mình thì không thể thương người khác. Ai đó cho rằng mình chỉ lo cho người khác, hy sinh vì hạnh phúc của người khác  mà mình chìm trong khổ đau thì đó chỉ là một cách ngụy biện mà thôi.

Hãy mở van tâm cho suối nguồn từ bi lưu xuất để thấy cuộc đời này ý nghĩa hơn!

KHỞI TÂM TỪ

Remember that you don’t have to like or admire someone to feel compassion for that person. All you have to do is wish for that person to be happy.

- Thanissaro Bhikkhu, "Head & Heart Together"

Nên nhớ rằng chúng ta không nhất thiết phải thích hay ngưỡng mộ một ai đó mới có thể khởi tâm từ đến họ. Điều chúng ta cần làm là mong ước người ấy được hạnh phúc.

Tỳ kheo Thanissaro trong bài “Sự hòa hợp giữa khối óc và con tim”

                                                                           Hằng Như dịch

HÃY LÀ CHÍNH MÌNH!

Your time is limited, so don't waste it living someone else's life. Don't be trapped by dogma - which is living with the results of other people's thinking. Don't let the noise of other's opinions drown out your own inner voice. And most important, have the courage to follow your heart and intuition. They somehow already know what you truly want to become. Everything else is secondary. (Steve Jobs)

Thời gian của các bạn là có hạn, vì thế đứng lãng phí để sống một cuộc sống của người khác. Ðừng giam nhốt mình trong những tín điều nào đó, sống như vậy là sống bằng suy nghĩ của những người khác. Ðừng để sự ồn ào từ quan điểm của người khác lấn át đi tiếng lòng sâu thẳm của chính bản thân mình. Và quan trọng nhất, hãy can đảm đi theo tiếng gọi của con tim và trực giác của bạn. Chúng biết rõ bạn thật sự muốn trở thành người thế nào. Những thứ khác đều là thứ yếu. (Hằng Như dịch)