Ngát miền thơ ấu

Dòng đời tuôn chảy mang ta đi xa vòng tay quê hương nhỏ bé, mộc mạc và giản đơn. Càng đi xa, nỗi nhớ về một miền quê bình yên càng quay quắt, khi ầm ào như muốn có phép thần chắp cánh bay ngay về miền quê hiền lành xưa, khi dịu êm lịm vào trong tâm thức, khi chơi vơi hụt hẫng giữa xứ người, lòng nhớ về một miền thơ ấu đong đầy tâm thức với bao kỷ niệm đẹp.

Ký ức tuổi thơ thường gắn với khung cảnh quê nhà với bờ rào bờ dậu đầy hoa đồng cỏ nội. Ký ức còn lưu lại nhiều nhất là mấy ngọn đồi trọc và rừng thưa gần nhà Ngoại. Mỗi lần về Ngoại, như chim sổ lồng, tôi nhập nhóm cùng bao đứa trẻ như tôi, mê mẩn suốt ngày với đồi với núi. Tôi thích nhất là cùng với nhóm bạn trạc tuổi mình đi giữ bò. Đưa bò vào rừng, lui ra bìa rừng, thế là mặc sức chạy nhảy, chơi đùa trên các mỏm đá, sà vào các lùm hoa dại ngắm nhìn không chán mắt, ngửi hương không muốn rời rồi bày các trò chơi không biết mệt. Trong cảnh núi rừng yên ắng, cỏ cây hoa lá kết thành một bức tranh đẹp. Yêu nhất là các loài hoa dại nhiều màu sắc quyện lẫn vào nhau, hoa sim tím ngát, hoa mua tím mặn mà mộc mạc, hoa ngũ sắc (ở quê tôi gọi là bông trâm hôi) nhiều màu sặc sỡ, sao mà nhẹ nhàng và thanh thoát nổi bật trên nền xanh mướt của lá và xanh nhạt của trời đến thế.

Thêm vào đó là âm thanh của vài tiếng chim lạc đàn gọi hoảng. Tiếng ong mật u u bay tới bay lui chọn hoa trước khi sà xuống. Bướm nhiều màu chấp chới bay lượn vui như ngày hội. Làm nền cho khung cảnh yên bình song vẫn đầy sức sống này là mùi hương nhè nhè nhưng đậm đà của các loài hoa. Hoa chặc chìu nho nhỏ màu trắng ngà nấp trong nách lá trong chiều tà toát lên một mùi hương thơm lừng. Hoa dủ dẻ e ấp trong bụi rậm, càng về đêm càng thơm quyện một mùi đằm thắm rất đỗi ‘quê hương’. Hương các loài cỏ dìu dịu ngọt ngào đến quyến luyến ở triền núi miền quê bán sơn địa của mình theo tôi suốt hành trình xa quê. Theo làn gió nhẹ, hương hoa ổi vương nhẹ từ mấy cây ổi rừng nở hoa trắng xóa, hòa với hương các loài hoa dại tạo thành một mùi hương tao nhã. Tất cả tạo thành bản giao hưởng của thiên nhiên trên nền đồi hoang sơ. Nhớ làm sao cái màu tím ngát hoa sim rừng loang trên vách đá, màu tím sậm hơn của hoa mua dân dã, vị ngọt say người của những trái sim rừng tròn trịa đỏ mọng và hương thơm nồng thắm mùi quê của hoa dủ dẻ e ấp giấu mình trong chùm lá!

Hoa sim

Sim là một loại cây mộc mạc, hoang dã nhưng đậm chất thi ca. Ca dao có câu “Buồn lòng ăn nửa trái sim. Uống lưng bát nước đi tìm người thương”. Nói đến hoa sim, tôi nghĩ ngay đến một loài cây có sức sống mãnh liệt và dễ chịu. Trên đất khô cằn cỗi, triền đồi hay ven suối, thậm chí chen trong kẽ đá, nó vẫn vươn cành tươi tốt, mặc cho đất trời mưa hay nắng. Lúc nào và ở đâu, cây sim rừng cũng bằng lòng với cuộc sống mà biểu hiện rõ nhất là luôn tươi tắn nở hoa. Nhằm mùa thì hoa rộ đính đầy thân cây, trái mùa thì lác đác vài nụ. Thường thì từ tháng 12, sim bắt đầu vươn cành đâm nụ và cây rộ hoa vào mùa xuân, nhất là ngay trước và sau tết nguyên đán. Sẽ không quá lời nếu gọi hoa sim là hoa xuân của núi, mặc dù có nhiều loài hoa khác cùng đua nở trong tiết xuân. Cái đẹp vừa bình dị dân dã vừa quý phái thanh tao của sim, cái sức sống khỏe và dẻo dai của sim choàng lên núi rừng một lớp áo mới mỗi độ xuân sang. Khi xuân tàn, hoa sim cũng tàn theo để kết trái rồi chín mọng treo lủng lỉu trên cành vào mùa hè. Sim khi chín màu tím thẫm, căng tròn, mọng nước, ngọt lịm và có hương thơm dịu nhẹ. Nếu chưa chín muồi, sim có màu tươi hơn và có thêm vị chua và chát nhẹ như mang theo hương vị hoang dại của núi rừng. Chính có vị chát tự nhiên này, lá sim non và nụ sim được dùng chữ bệnh tiêu chảy. Lá sim còn có công dụng sát trùng nữa. Đi trên triền đồi hay lội trong rừng, thỉnh thoảng chúng tôi bị vấp té, trầy sướt gì cũng hái mấy lá sim, nhai nhuyễn rồi đắp vào, thế là cầm máu.

Sim gợi nguồn cảm hứng cho nhiều bài thơ bài nhạc ra đời, nổi tiếng nhất là bài “Màu tím hoa sim” của Hữu Loan, do Chinh Dzũng phổ nhạc. Những đồi sim quê tôi cũng từng làm cho nhà thơ đất Quảng Bùi Giáng ‘tức cảnh sanh tình’. Ông đã tái hiện đồi sim quê hương qua các vần thơ ông viết vào năm 1950, khi ông còn chăn bò trong các đồi sim:

Anh lùa bò vào đồi sim trái chín,
Cho bò ăn cỏ giữa rừng sim,
Anh nhìn lên trời xanh đỏ chín,
Anh ngó bốn bề cây lá gió rung rinh.
Anh nằm xuống để nhìn lên cho thỏa,
Anh thấy lòng mở rộng đón trời xanh,
Chìm ngây ngất vào trong đôi mắt lả,
Anh lim dim cho chết lịm hồn mình…

Bọn trẻ chúng tôi chỉ đợi đến mùa sim chín, cũng là lúc nghỉ hè, tha hồ mà rong ruổi trên đồi sim. Dạo một hồi, từ tay đến răng miệng, đứa nào cũng nhuộm một màu tím ngắt, trông ngây ngô và dễ thương làm sao. Cây sim giản đơn mà thanh tao vì cành dài uyển chuyển thon thả, lá trơn và thon dài ra dáng mộc mạc mà thư sinh. Sim vốn dễ thích nghi, cứ phong trần ngẩng cao vẫy tay cùng nắng gió, trông thảnh thơi lắm. Hoa sim có cấu trúc đơn giản, cánh tươi, mỏng, đẹp nhẹ nhàng với màu tím biêng biếc. Nhụy hoa màu thẫm hơn một tí, mỗi tia nhuy mang theo túi phấn vàng rực làm cho cả nụ hoa toát lên nét đẹp hoang sơ mà đằm thắm. Sáng sớm, cứ nhìn những giọt sương đêm còn đọng trên phiến lá và lăn nhẹ trên cánh hoa, trong như pha lê trong làn gió sớm, lắng nghe đất trời sao quá đỗi thiêng liêng. Chiều xuống, hoa tiễn nắng về cuối trời nên ta có cảm giác màu hoa buổi chiều thẫm hơn một tí, nhuộm chiều tà một màu tím mênh mang. Trên cao là trời xanh thật xanh, mây trắng thật trắng. Thiên nhiên thật toàn bích!

Hoa mua

Cây hoa mua chân chất, mộc mạc ra dáng một cô thôn nữ. Thân mua thấp, cành mập mạp, lá dày và có lông. Hoa mua màu tím thẫm hơn hoa sim nhưng không kém phần quyết rũ. Trái mua tròn trịa, có lông và không ăn được, khi chín thường bị nứt nẻ. Thay vì phơi mình trên ven đường triền núi như sim, mua chọn cách e ấp mình nơi ven suối. Kín đáo, mặn mà và mộc mạc, mua chân tình với màu tím ngát. Cánh hoa mua lớn hơn Cánh hoa mua hớn hơn cánh hoa sim một tí, nhưng không vì thế mà thiếu đi nét mềm mại, nhẹ nhàng và tế nhị. Mua có mùi thơm ngọt ngào lắm. Tuy không là nguồn thơ dạt dào như sim, mua cũng là đề tài khá đặc biệt để nhiều ngòi bút gởi tâm sự kín đáo của mình vào cánh hoa quê này. Nhà thơ hay mượn tên của cây mua để dùng từ ‘mua’chơi chữ với nghĩa ‘mua bán’. Câu cổ nhạc quen thuộc ta thường nghe là “Hoa mua ai bán mà mua, mẹ không ngã giá cho vừa lòng quan...”. Thanh Trắc Nguyễn Văn có bài thơ ‘Hoa Mua’ cũng rất là duyên, có đoạn đầu thế này:

Ngày xưa hai đứa chiều chiều,
Rủ nhau chơi hái thật nhiều hoa mua,
Hoa mua em bán tôi mua,
Tiền là lá rụng cuối mùa vàng bay.
Rồi tôi kết lá thành dây,
Kết hoa vào lá, kết ngày vào đêm,
Kết thành hoa cưới trao em,
Vòng hoa tím mái tóc mềm bến song,
Cô dâu cười ửng má hồng,
Dắt tay chú rể chạy rong khắp làng …

Cái nét đẹp mặn mà của hoa mua làm tôi mê mẩn. Cành hoa rắn khỏe, đài hoa tròn và dày chắc, nâng đỡ những cánh hoa tím ngát, trong suốt, mỏng manh và rung rinh trong gió đầy quyến rũ và bí ẩn. Nét hương đồng cỏ nội, vẻ đẹp hoang dã của thiên nhiên và cả cái bao la khoáng đạt của đất trời dường như gói trọn trong cánh hoa mua tim tím này thì phải. Mua chọn cho mình một chỗ đứng kín khuất bên bờ ao trũng hay ven suối, như cô thôn nữ e ấp dịu dàng. Loài hoa này hay được nhắc đến là do vẻ đẹp mộc mạc dễ thương trong khung cảnh hoang sơ của núi rừng hay cảnh đồng quê thôn dã.

Hoa dủ dẻ 

Có một loài hoa gắn liền với tuổi thơ của tôi và nằm nguyên trong ký ức, dù qua bao chặng đường đời lúc bình yên hay khi va đập, mãi đến tận bây giờ là hoa dủ dẻ. Đó là một loài hoa cánh vàng mơ nhạt, nhụy như một gương sen tí hon điểm vàng lấm tấm. Hoa này đặc biệt có mùi thơm rất quyến rũ, quyện trong gió lan tỏa ra xa và chỉ tỏa hương khi chạng vạng tối trở về đêm. Ở quê tôi, loài thảo mộc này nhiều lắm. Chúng lặng lẽ đứng bên vệ đường làng, triền núi hay ẩn mình nơi cuối bờ đê.

Dủ dẻ mọc thành bụi, lá lớn nhưng hoa nhỏ xíu. Hoa dủ dẻ không đẹp, nhưng có mùi thơm rất đặc biệt, càng về đêm càng thơm. Hễ nghe mùi dủ dẻ ở đâu, những cặp mắt ngây thơ của chúng tôi cứ sục tìm theo làn hương quyện tỏa và mừng rỡ khi phát hiện ra đóa hoa nhỏ nhắn nấp mình trong lá. Con nít chúng tôi, không đứa nào không thích hương thơm hoa dủ dẻ. Mùi hương loài hoa này rất quyến rũ tuổi thơ. Tôi ghiền hoa dủ dẻ đến độ mỗi chiều tôi phải tìm hái ít nhất một hoa đem về để vào cái hộp nhỏ, có nắp đậy kín, để trên bàn học, cho mùi hương thoang thoảng tràn đầy không gian.

Cứ mỗi khi chiều xuống cũng là lúc mùi thơm của loài hoa quê mùa chân chất này bắt đầu tỏa hương, đan quyện trong gió, cuốn lên trong không trung bàng bạc. Mùi hương dịu nhẹ thoảng ra từ những cây dủ dẻ mọc hoang ven đường, triền dốc khiến người đi đường ngây ngất. Còn bọn trẻ chúng tôi chưa một lần bước qua bụi dủ dẻ đang ngát hương mời gọi mà không ghé vào. Chiều chiều, đưa trâu về chuồng là lúc hái được nhiều hoa dủ dẻ nhất. Màn đêm càng dày, cảnh vật càng lặng là lúc hương hoa càng nồng. Tôi còn nhớ, hầu như mỗi chiều, đều chạy vào hàng rào nhà bác tôi, nơi có nhiều hoa dủ dẻ, tìm hoa nở, luôn tiện ơi ới gọi đứa bạn cùng lớp nhà ở bên kia hàng rào! Tuổi thơ đẹp và trong veo như trời vào Hạ! 

Hoa dủ dẻ đi vào thơ ca không ít, nhất là xuất hiện trên những trang viết về hồi ức của người tha phương khi nghĩ nhớ quê nhà (nếu quê nhà các văn thi sĩ có loại hoa dại mang tên ‘dủ dẻ' cho hương thơm thật đậm đà và thật ngát này). Hồ Ngạc Ngữ trong bài thơ “Bông dủ dẻ” đã viết “Muốn tặng em bông hoa dủ dẻ/ Sợ trống hương thơm một khoảng trời.” Quê tôi nhiều dủ dẻ, nên không lạ gì nhiều nhà thơ, nhà văn đất Quảng viết về hoa dủ dẻ. Nhà văn Dạ Thảo Linh (Nguyễn Một) có một tập truyện ngắn lấy tên loài hoa dại quê ông “Hoa dủ dẻ”. Huỳnh Ngọc Chiến cũng có bài viết về loài hoa này. Nhà thơ Lê Hân hồi tưởng lại:

Những buổi trưa cúi lom khom trong bụi,
Trốn tàu bay do thám đảo vòng vòng,
Bàn tay cầm một nụ hoa dủ dẻ,
Hương cùng lòng như bay bổng lên không.

Hoa dủ dẻ biết mình không đẹp nên đã ẩn giấu trong lá và âm thầm tỏa hương thơm ngọt ngào để bù vào phần sắc. Thế nhưng, ai đã một lần ngửi hương hoa này thì không thể nào quên. Thuở bé, không khi nào trong túi áo của tôi thiếu hoa dủ dẻ. Hoa để lâu, cánh sẽ chuyển từ màu vàng sang màu nâu thẫm, trông càng xấu xí, nhưng mùi thơm vẫn không kém đậm đà, để đến ngày sau mùi vẫn còn vương. Yêu mùi hương thơm lừng của dủ dẻ, tôi có thói quen lấy hoa ướp vào quần áo tự lúc nào cũng không biết. Mấy cô gái mới lớn trong làng lấy hoa dủ dẻ cài trên mái tóc làm duyên là chuyện thường. Lớn rồi, khi học cấp 3 trường thị xã, tôi vẫn thường nhét trong cặp vài đóa hoa dủ dẻ để tặng bạn bè thị xã, những người chưa từng biết đến hoa dủ dẻ tràn ngập đường quê.

Không chỉ hoa dủ dẻ hút hồn bọn trẻ chúng tôi mà các bộ phận khác của cây đều phục vụ cho bọn nhóc. Với lá dủ dẻ thon dài, chúng tôi vấn kèn lá dủ dẻ là một trò chơi không đứa trẻ nào ở xóm tôi bỏ qua. Chiều chiều, sau khi lùa bò vào sâu trong rừng, chúng tôi nằm nhìn trời xanh, ngắm mây trắng và thổi kèn lá dủ dẻ tò te du dương trầm bổng, thú vị vô cùng. Âm thanh ngân vang, tan loãng vào không trung, trôi bồng bềnh theo từng áng mây, tâm hồn bay bổng. Cảnh vật miền quê trầm lắng và yên ả, như không thể nào yên ả hơn. Thổi kèn chán thì chúng tôi đi hái nụ hoa dủ dẻ. Chọn búp nụ mập mạp, tròn trĩnh, chúng tôi hái cất vào túi, về nhà làm con vụ, chạy tít xoay tròn trên nền nhà, nhìn vui mắt lắm. Các hoa nở có các cánh cân đối, thẳng trục với cuống hoa cũng được ngắt về làm con vụ. Trái dủ dẻ chín màu vàng tươm kết thành quầy cũng không qua mắt chúng tôi được. Những lúc chơi đồ hàng thì chúng tôi gọi trái dủ dẻ là chuối. Trái dủ dẻ ăn cũng hay hay, mùi thơm, vị ngọt, cơm ít hạt nhiều, hạt cứng màu đen, đậm đà hương đồng nội.

Hoa dủ dẻ là một loài hoa dại rất phổ biến ở quê hương tôi. Đi đâu, dù miền cát trắng gần biển hay trên các triền núi đất đá cằn cỗi, hay ven song êm ả, ta đều có thể thấy dủ dẻ. Khi lớn lên, có dịp đi xa, nhớ hương dủ dẻ quê nhà, đến miền khác, tôi cũng thử tìm cây dủ dẻ, nhưng tôi không thể tìm được loại cây này. Hương dủ dẻ, từ trong tâm tưởng, trở thành một thứ hương quê, kết quyện đặc sánh trong lòng. Suốt nhiều năm tuổi thơ tôi gắn liền với hương hoa dủ dẻ đã giữ lại trong tôi một miền thơ ấu dấu yêu. Làm sao quên được, chiều chiều, khi hoàng hôn buông xuống, một loài hoa dại khiêm tốn ẩn mình trong lùm cây ven đường làng hay triền đồi bắt đầu tỏa hương thơm nức.

Hoa dủ dẻ không có sắc, chỉ có hương thơm dịu ngọt quyện tỏa khi màn đêm bắt đầu buông rèm trên bầu trời xam xám. Cái duyên ngầm của dủ dẻ là ở mùi hương ấy. Cứ mỗi hoàng hôn, tụi trẻ chúng tôi dắt nhau lục tìm hoa dủ dẻ, cất vào túi, vào cặp sách để ướp hương, theo cái kiểu người lớn xài nước hoa vậy. Cái mùi hương làm cho bao người, cũng như tôi nghiện lúc nào không biết. Những dịp về quê nhà, tôi đều tìm hoa dủ dẻ nhưng tiếc rằng càng bụi hoa dủ dẻ, cũng như hoa sim hoa mua, ngày càng ít đi. Những con đường đượm màu hoang dã với cây cỏ um tùm ngày càng ít đi, nhường chỗ cho các con đường bê tông hóa đến từng thôn xóm. Nhiều người Quảng ở Sài Gòn, đem sim, mua và dủ dẻ về phố thị để mong tìm lại chút hương quê của người xa xứ nhưng rồi nó cũng cọc còi tàn phai héo úa dù được chăm sóc cẩn thận. Những cây hoa dại này vốn quen với đất cát khô cằn sỏi đá nơi quê nghèo mà không thích nghi được với ánh đèn xanh đỏ nơi các đường phố nhộn nhịp suốt ngày đêm của phố thị phồn hoa.Giờ đây, giữa dòng đời ngược xuôi hối hả, những kỷ niệm êm đềm của một miền thơ ấu mở ra trong từng ngăn hoài niệm thật đẹp trong từng chặng đường đi qua. Hoài hương, trong lòng tôi là những hình ảnh của một miền quê yên ả, tĩnh mịch, dân dã và thấm đẫm hương đồng nội. Quê hương là nơi ta gởi lại một thời thơ ấu. Quê hương là hoa sim tím phớt dáng duyên, là hoa mua tím ngát mặn mà. Quê hương là con đường làng nồng nàn mùi hương thơm dịu dàng sâu lắng của hoa dủ dẻ. Quê hương là hình ảnh bụi chuối sau hè, những con cuốc kêu buồn trong đêm hè oi ả.

Quê hương là tiếng chim cu gáy gù gù quen thuộc như vừa gần vừa xa trong sớm mai yên bình, là những ngọn cỏ ngậm giọt sương mai trong veo. Quê hương là làn gió khe khẽ len trên từng phiến lá, nhẹ nhàng mơn man từng cánh hoa trong buổi sáng hè. Quê hương là trời cao xanh xa tít, là mây trong vắt như dải lụa mềm. Quê hương là những đêm trăng thanh gió mát và cả tiếng ễnh ương ộp oạp trong những ngày đông mưa dầm u ám. Nhớ quê hương, nhớ miền thơ ấu với đầy ắp kỷ niệm kết gom từ chuỗi ngày tuổi thơ gắn với hương đồng cỏ nội. Một trời nhớ thương òa vỡ trong lòng.

Thuyền không người lái

Có một câu chuyện Thiền thế này. Có một người thích ngắm ánh hoàng hôn buông xuống trên dòng sông lặng nên anh ta thường thả mình trong một chiếc thuyền nhỏ trên dòng sông trong mỗi chiều tà. Anh ta thưởng ngoạn đất trời sông nước đến khi bóng tối lan dần trùm cả dòng sông. Một hôm, có chiếc thuyền từ trên thượng nguồn xuôi dòng đổ về phía anh ta, cứ nhằm vào thuyền anh ta mà lao tới. Lúc đầu, anh cảm thấy vui vui vì nghĩ, cũng có người thích ngắm hoàng hôn trên sông vào mùa hè lộng gió giống như mình. Thế nhưng anh thấy chiếc thuyền cứ thẳng về phía anh, xăm xăm trườn đến, càng lúc càng nhanh. Thế rồi anh ta sanh tâm bực mình, nghĩ bụng, người này không nhìn thấy ta sao? Anh ta bắt đầu la hét “nhìn phía trước mà đi chứ! bộ không thấy thuyền của tôi à? trời đất ơi, tránh qua một bên đi chứ.” Chiếc thuyền vẫn cứ mỗi lúc một gần anh ta hơn và lao vút nhanh hơn trước nữa. Anh ta không chịu nổi nữa rồi, đứng bật dậy, hét lớn hơn và giơ cao nắm đấm. Vừa lúc đó, chiếc thuyền cũng vừa kịp đâm sầm vào chiếc thuyền anh ta. Bấy giờ anh mới vỡ lẽ: thuyền không có người lái! Ngay lập tức, anh ta dịu cơn giận.

Đây là câu chuyện có tính cổ điển được hiểu theo nhiều khía cạnh khác nhau. Hôm nay, tôi liên tưởng câu chuyện này với cách phản ứng của chúng ta trong cuộc sống. Ta có thể thay đổi thái độ với cuộc sống để mình có được an lành hơn và ít dao động hơn với những tác động từ bên ngoài. Mạnh Tử nói: “Người ta ở đời đối với kẻ ngang ngược, man trá, đê hèn thì nên coi như mình đi trong bụi rậm, vướng phải gai chỉ nên thong thả đứng lại gỡ dần ra thôi.”Nếu có thái độ này, chúng ta sẽ dễ chịu hơn nhiều và không phải nhọc tâm với những việc không đâu do những người không đâu gây nên. Gai góc kia có biết gì mà đáng giận? Mình mà giận gai thì chính mình bị cười chê. Xử sự được như thế, thì tâm mình không phiền não mà bao nhiêu nỗi oán hận cũng tiêu tan.

Thuyền không người lái nên cứ thế mà trôi. Nếu lỡ đâm phải ta, do cơn gió dữ vô tri vô giác tự nó tạt nhầm. Ta nên coi những sự ngang ngược, xúc phạm đến ta như chiếc thuyền không người lái. Nếu lỡ đâm phải ta, do các cơn gió dữ tham, sân và si tạo nên một bầu trời u ám mịt mờ nên chẳng khác nào thuyền không người lái. Nghĩ cho cùng, có gì là đáng giận chứ? Bị người dối gạt, dùng tiểu xảo vì mục đích riêng, thậm chí thóa mạ, đối xử tàn tệ, ta thường buồn giận nặng lòng. Ta có thái độ như thế vì ta mong người ta tốt hơn trong khi họ không thể. Ta giận vì ta nghĩ đó là người ‘có trí’. Nếu đó là người điên không có trí, ta nào có giận làm chi? Nếu giận, thì ta lại hóa điên hóa dại mất rồi. Người mang nặng tâm tham, sân, si chính là những người mất trí về phương diện tâm linh, là người điên hiểu theo nghĩa bóng. Họ là chiếc thuyền không người lái, cứ lênh đênh trên dòng sông sanh tử, mặc cho dòng đời đôi lúc lặng êm, lắm khi đầy bão dông sấm sét, mặc cho sóng gió nghiệp lực và ngoại duyên xô dạt đi đâu, về đâu. Lỡ có va trúng mình, nên có thái độ như đối với chiếc thuyền không người lái! Vì thấy có người đó, nhưng mà người mất trí, nào có khác chiếc thuyền không?!

Trong cuộc sống, khi gặp phải người chưa được tốt làm điều gì tổn thương đến mình, chúng ta nên có tâm niệm của người ngắm hoàng hôn trên sông gặp phải chiếc thuyền không người lái, nhẹ nhàng tránh nhẹ hoặc đẩy mũi thuyền ra hướng khác. Hoặc ta có thể nhớ lời Mạnh Tử mà nghĩ mình là người đi đường chẳng may vướng vào gai, nên thong thả đứng lại mà gỡ dần ra. Buồn người mất trí, cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng, đều vô nghĩa và chỉ tự làm tổn thương bản thân mình thôi. Hãy nhẹ lách mũi thuyền mình để tránh chiếc thuyền không người lái ấy mà tiếp tục với thú ngắm hoàng hôn trên dòng sông bàng bạc gió nước trời mây. Hãy nhẹ nhàng bước ra khỏi bụi gai rậm để bước tiếp trên con đường rộng rãi quang đãng dài tít tắp trước mặt.

Lỡ bị nạn thì khéo cho qua, không buồn giận. Thế nhưng về phía mình, cần quán sát từ xa để chúng ta không phải húc đầu vào chiếc thuyền không người lái hay đâm sầm vào bụi gai bên đường.

Sông nước đầy, đường thênh thang...

Tôn trọng

Đầu năm mới, tôi muốn tự nhắc mình một nguyên tắc sống trong đời, đó là ‘tôn trọng’. Những gì tôi học và đọc cũng như cảm nhận cá nhân cho tôi hiểu rằng, cuộc sống này là cộng sinh, nên tôi cần biết tôn trọng mình, tôn trọng những con người cùng chung sống và tôn trọng môi trường sống để cùng nương nhau tồn tại trong cuộc đời này.

Tôn trọng mình, tôi thấy cần tôn trọng sức khỏe của bản thân để cỗ xe này giúp tôi thêm một thời gian nữa. Tôi nhắc mình cần tôn trọng thời gian được dành cho để sống. Tôi cũng ý thức rằng tôn trọng nguyên tắc sống sinh hoạt của bản thân để trong khả năng có thể, làm chủ thời gian của chính mình là một điều tốt. Tôn trọng mình theo cách như vậy, tôi biết tôi đang tôn trọng tổ tiên huyết thống cũng như tổ tiên tâm linh của mình. Tôi sẽ cố gắng!

Tôn trọng những người chung sống, tôi không muốn làm tổn thương người khác, vì hơn ai hết, tôi biết cảm giác khó chịu khi bị tổn thương. Vì thế, tôi cố gắng nhắc mình. Những người xung quanh tôi, dù người không quen, tôi cần tôn trọng tối đa, vì tôi biết tôi cùng chia sẻ với họ bầu không khí thở, cùng những món thức ăn, cùng môi trường khí hậu, cùng một mái học đường, cùng điều kiện sống cùng môi trường văn hóa xã hội. Dù chung sống một thời gian, ngắn hay hay dài, tôi luôn ý thức cô gắng không làm tổn thương đến những người tôi chia sẻ, không cái này thì cái khác đó, vì tôi biết nếu tôi làm tổn thương đến họ, tôi làm đau cái môi trường chung ấy và chính tôi cũng trở thành nạn nhân của chính mình khi mình làm ô nhiễm môi trường ấy. Những gì tôi làm người khác buồn đau, tất cả ngoài chủ ý của tôi khi tôi còn quá nhiều vụng về trong đối nhân xử thế. Những người thân quen ở xa, tôi lại cùng chia sẻ cái ‘chung’ xuyên không gian mà tôi luôn ý thức phải trân quý giữ gìn, đó là từ trường tâm linh. Thật ra, đây là một việc khó vì tôi biết mình không thể làm vừa lòng tất cả và mình sinh ra cũng không phải để làm vừa lòng người khác và những người thân thường nặng lòng về nhau vì ai cũng âm thầm nhận thấy mình có một chút ‘trách nhiệm’ với nhau về tâm lý. Thế nhưng, tôi cần phải tôn trọng và phấn đấu cho nguyên tắc sống: giảm thiểu đến mức tối đa những hành động lời nói làm tổn thương và xúc phạm về nhau. Cuộc sống mong manh lắm, tình người tình đời cũng chênh vênh không kém nên tôi thường nhắc mình cần tôn trọng cuộc sống và các mối quan hệ mình có được. Tôi sẽ cố gắng!

Tôn trọng môi trường thì các nhà môi trường học cổ xúy từ nhiều năm nay và ai ai cũng đã và đang thực hiện một cách có ý thức, nhất là những năm gần đây, khi thiên nhiên phản ứng lại với những can thiệp thô bạo của con người. Tập sống thân thiện với môi trường bằng những việc làm nho nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày để môi trường sống xanh hơn là điều tôi đang luyện dần để thành thói quen. Trong cuộc sống ở môi trường tập thể, cần nhẫn nhịn nhiều hơn và chịu khó nhiều hơn mới có thể thực hiện được điều này. Tôi nhắc mình tôn trọng tất cả. Tôi sẽ cố gắng!

Cảm nghĩ của một người phụ nữ Mỹ về ngày Tết Việt Nam.(Helen Coutant)

Mùa đông lại về trên thị trấn Stonevale. Củi chụm lại được chất đầy kho; khu vườn lại được chuẩn bị để đón cái gió lạnh giá buốt thổi qua thung lũng mang theo băng tuyết. Những cánh đồng bây giờ toàn một màu xám nên trông càng thênh thang hơn là vào mùa hè. Những gốc rạ kêu răng rắc dưới chân và đất cứng đến nỗi làm đau tay tôi. Ở một nơi không ai nghĩ đến và vào khoảng thời gian nầy, khoảng thời gian lạnh nhất trong năm, chồng tôi, một người Việt Nam, con của chúng tôi và tôi, một người đàn bà Hoa Kỳ, chúng tôi cùng quây quần đón Tết.

Tết là ngày lễ quan trọng nhất trong năm đối với người Việt Nam. Tết tương xứng với ngày lễ đầu năm dương lịch, tuy nhiên nó lại giống cả ba ngày lễ Giáng Sinh, lễ Phục Sinh và ngày lễ Độc Lập 4-7 hơn là ngày đầu năm dương lịch. Ðối với người Việt Nam, Tết có nghĩa là ngày khởi đầu một năm âm lịch, vừa là ngày bắt đầu mùa xuân. Hơn thế nữa, đó là dịp để mọi người, bằng mọi cách, trở về dưới mái ấm của gia đình và là dịp để mọi người nhớ đến Tổ Tiên. Phải xa cha mẹ, xa anh chị em, xa bà con thân thuộc trong ngày Tết, thật là một điều đau buồn!

Bạn có lý khi tự hỏi Tết có nghĩa gì đối với một người Mỹ chưa hề đặt chân đến Việt Nam bao giờ, và bạn sẽ cảm thấy tức cười khi biết rằng mỗi khi nghĩ đến Tết là tôi liên tưởng đến tuyết và băng, đến bầu trời ảm đạm và đến màu nắng vàng vọt buồn thảm nhất thay vì đến sự ấm áp, đến hoa đào nở và những cành cây xanh tốt. Nhưng từ khi ngày Tết Việt Nam đi vào đời tôi, tôi chưa bao giờ ăn một cái Tết Mỹ thật sự. Tết Việt Nam đã trở thành ngày "Tết" của tôi.

Tết khởi đầu với tôi vào một buổi sáng trung tuần tháng giêng khi chồng tôi bước vào nhà, mặt và tay đỏ vì lạnh, khệ nệ mang ba bốn nhánh anh đào anh cắt ở một vườn cây ăn trái gần nhà. Những cành đào được để vào một cái chậu đem đặt trong một gian phòng có nắng. Chúng tôi theo dõi và nuôi dưỡng những nụ hoa một cách trìu mến. Cuối cùng sự kiên nhẫn của chúng tôi cũng được tưởng thưởng bằng một hai nụ hoa anh đào màu hồng chen lẫn trong đám nụ xanh.

Những nụ này sẽ trở thành hoa. Chỉ một nụ thôi cũng đủ cho chúng tôi rồi, cũng đã là một gia tài qúy báu, một đại hội cho cặp mắt của chúng tôi. Những cành anh đào nầy, chín mùi và diễn tả sự ao ước mùa xuân của chúng tôi sẽ được đặt lên bàn thờ gia tiên. Trong một ngôi nhà Việt Nam, bàn thờ luôn luôn chiếm vị trí quan trọng nhất. Đó là nơi tập trung mọi sinh hoạt ngày Tết. Nơi đó, mọi người trong gia đình sẽ đón và cúng ông bà. Đối với người xuất thân từ Huế như chồng tôi chẳng hạn, thì bao giờ trên bàn thờ gia tiên cũng có một bình mai vàng, nhưng tại miền bắc nước Mỹ không thể tìm ra loại hoa nầy được cho nên chúng tôi thay thế bằng hoa anh đào.

Thông thường thì một tuần lễ trước Tết, vào một buổi sáng thứ bảy, tôi thấy chồng tôi đem tất cả đồ trên bàn thờ xuống. Cặp chân đèn bằng đồng to tướng, cái lư hương bằng đồng cong cong nhặt được trên đường phố Huế hồi Tết Mậu Thân 1968 mà cha mẹ chồng tôi đã tặng cho anh nhân chuyến về thăm nhà ngắn ngủi của anh vào năm 1974, cái chén bằng đồng đựng tràng hạt màu hổ phách - tất cả phải được đánh thật bóng. Cái bát nhang bằng sứ xanh được thay gạo mới.

Và cành hoa anh đào cũ trang trí bằng bông hoa và lá bằng giấy, để trên bàn thờ suốt cả năm qua, được đem xuống và thay bằng cành anh đào mới của chúng tôi. Sau đó, chồng tôi đem trong phòng làm việc ra hai tờ giấy dài màu đỏ trên đó, viết bằng thủ bút của anh, là hai câu đối của một vị thiền sư Việt Nam đồng thời cũng là một trong những ngưòi bạn thân nhất của anh.

Và mỗi năm tôi lại được dịp đọc lại hai câu thơ sau đây:

Xuân đáo tha hương,
Bất kiến hoàng mai sầu việt điểu.
Tâm hoài cố quận,
Thường chiêm bạch tuyết mộng Nam chi.

Cuối cùng ngày 30 Tết đã đến. Chúng tôi tụ tập trong nhà bếp với một con vịt đang tan đá trên bàn, phía sau là mấy hũ dưa món, một loại dưa chua chúng tôi đã ra sức làm mấy ngày trước đó. Trong tủ lạnh có món thịt đông, một loại giò thủ Việt Nam. Nếp và đậu xanh đãi vỏ được ngâm suốt đêm. Thịt heo cắt miếng to được ướp nước mắm, củ hành và tiêu đen. Tôi lấy trong ngăn kéo hai cái khuôn bánh chưng do chồng tôi làm và mấy mẹ con tôi bắt đầu vào việc. Chúng tôi sẽ gói khoảng 20 đến 25 cái bánh chưng, những cái bánh vuông làm bằng gạo nếp, đậu xanh và thịt heo. Bánh được gói trong lá rong, ngoài bọc giấy bạc và giấy nhựa để giữ cho được khô ráo trong suốt 12 tiếng đồng hồ nấu bánh. Trong khi làm việc, đổ nếp và đậu vào khuôn, gói bánh lại, cột dây, tôi không khỏi nghĩ đến những người đàn bà Việt Nam thật kiên nhẫn và vui tính đã dạy cho tôi làm những món ăn đặc biệt của ngày Tết. Tôi yêu quý ngày Tết Việt Nam phần lớn là cũng nhờ họ, vì chính họ, cũng như chính chồng tôi, đã biến tôi thành một người tham dự ngày Tết vậy. Chúng tôi đếm bánh trước khi thả vào nồi nấu khổng lồ. Bánh nhiều, dư để chia cho bạn bè, dư để chúng tôi thưởng thức hàng ngày nguyên cả tuần lễ Tết. Tôi sẽ còn giấu một vài chiếc trong tủ đông lạnh để đem ra thưởng thức trong tháng ba hay tháng tư nữa. Đêm xuống nhanh, vì dù sao đi nữa, bây giờ cũng là giữa mùa đông. Đêm nay, đêm giao thừa, một bầu không khí trang nghiêm và buồn bao trùm căn nhà của chúng tôi. Cặp chân đèn bằng đồng và cái lư hương sáng choang trên bàn thờ. Vài bông hoa anh đào nở lấp lánh tựa những vì sao rơi rụng li ti.

Con vịt quay đã được chặt ra, một cái bánh chưng được mở, hai đôi đũa đỏ và hai cái chén đỏ được đặt lên hai cái mâm. Tiếp đó, chúng tôi xếp đồ lên mâm để cúng ông bà: nào là thịt đông, nào là vịt quay, dưa món, bánh chưng. Hai mâm được đặt trước bàn thờ và chồng tôi bắt đầu thắp nến. Giờ phút cúng ông bà đã đến. Đối với người Việt Nam đó là lúc khấn vái Ông Bà, đối với tôi đó cũng là lúc khấn nguyện và là lúc tĩnh tâm thật êm đềm. Căn phòng nhỏ bé chẳng mấy chốc đã ngạt ngào mùi nhang thơm. Tôi tưởng tượng làn khói thơm ngát đó sẽ len lỏi qua khe cửa, tràn ngập khu vườn để khiến cho tổ tiên Việt Nam của chúng tôi biết nơi đây mà tìm đến, nơi triền núi trơ trụi của vùng Bắc Maryland này. Cái chuông nhỏ treo trên cành cây mimosa trong khu vườn trước nhà khẽ rung lên một hai tiếng. Đó có thể là một phép lành, một lời chúc đẹp. Chúng tôi đứng cúi đầu, mọi người chờ đến phiên để đốt một cây nhang và khấn nguyện. Trong khoảnh khắc vài phút, chúng tôi như sống ngoài sự ràng buộc của thời gian và không gian. Chúng tôi hiểu được rằng đây là giây phút của sự kết hợp giữa quá khứ và tương lai. Nơi đây và bây giờ, sự trường cữu đang hiện hữu. Tôi chăm chú nhìn con gái út đang khấn vái. Con tôi cầm chặt cây nhang trong tay và khấn nguyện thật lâu. Sau đó chúng tôi ngồi im lặng chờ cho tàn nén hương cuối cùng.

Sáng mồng một Tết, chồng tôi mặc áo choàng và ra khỏi nhà trước lúc điểm tâm. Anh trở về và gõ cửa để vào nhà làm người "khách đầu tiên. Theo phong tục Việt Nam, người khách đầu tiên ngày Tết rất quan trọng, phải là một người bạn được kính mến. Nơi đây, giữa rừng núi bốn bề, thật khó đoán ai sẽ là người đến gõ cửa đầu tiên, vì vậy chồng tôi không muốn lệ thuộc vào may rủi. Một khi người “khách” của chúng tôi đã vào nhà, chúng tôi lại đốt nhang khấn nguyện.

Sau cùng chúng tôi nếm chiếc bánh chưng đầu tiên. Trước giờ ngọ không lâu các con tôi xếp hàng để mừng tuổi nhận bao lì xì. Đây là một phong tục Việt Nam cho trẻ em một ít tiền bỏ trong phong bì đỏ vào ngày mồng một Tết. Khi mọi sự nô nức đã qua, tôi ra đứng bên cửa sổ cạnh chồng tôi. Tôi biết anh đang nghĩ đến gia đình ở Việt Nam, đến cha mẹ già, đến anh chị em và nhớ đến thuở ấu thơ của anh khi còn ở quê nhà. Nhìn ra khu vườn của chúng tôi không biết anh ấy có trông thấy cả một thời xa xưa với những phong tục tập quán, sự quý phái nho nhã, sự tận tụy và những lời khấn nguyện hay chăng? Trong thế giới đó, có những cơn mưa nhẹ trên những cành cây bao giờ cũng xanh tốt; hương thơm của nhang bốc lên thành khói lan từ nhà này sang nhà khác có giống như một lời khấn nguyện âm thầm hay chăng; anh có nghe tiếng mẹ anh tụng kinh hay giọng trầm ấm của cha anh gọi hay không? Tôi khẽ nắm tay anh và anh cúi nhìn tôi. Mọi năm Tết đến và đi cũng như mọi ngày lễ khác. Tuy nhiên đối với chúng tôi Tết không chỉ là một tuần lễ nhất định vào giữa mùa đông.

Vào mùa xuân, mùa hè, mùa thu, mỗi khi mưa phùn rả rích và thời tiết khoảng chừng mười tám đến hai mươi độ thì chồng tôi lại ra đứng tựa cửa sổ, miên man nghĩ ngợi. Tôi biết anh nghĩ gì - trời hôm nay sao giống ngày Tết Việt Nam ở Huế nơi anh sinh trưởng quá. Bởi vì kể từ ngày chúng tôi lấy nhau, kể từ ngày chồng tôi xa quê hương, chưa bao giờ anh được ăn một cái Tết với mưa phùn lất phất tựa như một màn sương, một cái Tết với đầy đủ gia quyến, với tiếng trẻ con chơi đùa những trò chơi Việt Nam. Mặc dầu vậy, tôi vẫn tin chắc rằng sẽ có một ngày anh ấy lại được hưởng một cái Tết như xưa.

Hà Trúc Bạch dịch tại Hòa Lan, những ngày trước Tết Nguyên Ðán 1984.

Đây là bản dịch từ bài viết của bà Helen Coutant, vợ của nhà văn, nhà thơ, họa sĩ Võ Đình. Bài nầy được trích từ tạp chí The Vietnam Forum, số 3 năm 1984, do Viện Ðại Học Yale, Phân Khoa Nghiên Cứu Văn Hóa Đông Nam Á phát hành.

Helen Coutant, whose full name is Helen Coutant Webb, was born in Washington, D.C. After graduating from the University of California, she received a Master’s degree in Education from Columbia University. Her first book, First Snow, was the winner of the 1975 Christopher Award. She was married to the Vietnamese writer-artist Võ Ðình and they lived at the foot of South Mountain in Western Maryland.

'Du học' vỡ lòng (đọc báo)

Đọc bài báo này, đủ hiểu rằng, đừng mong khi thay đổi sách giáo khoa, hay thậm chí vấn đề căn bản hơn, thay đổi phương pháp dạy và học (nếu có thể làm được) thì việc cải cách giáo dục giáo dục ở Việt Nam sẽ có hiệu quả. Khi cả ngôi nhà mục ruỗng rồi mà còn muốn sửa từ trên nóc thì chỉ là việc vá víu không đi đến đâu, uổng phí công của mà thôi.

http://vnexpress.net/GL/Doi-song/2009/01/3BA0AB82/

Học về quả bí ngô thì các em được đi thăm trang trại cả một ngày. Sau đó, mỗi em vẽ thành tranh việc làm mình thích. Trẻ lớp hai đã biết chuyện về vị tổng thống đầu tiên, ý nghĩa lá cờ, hệ mặt trời, các hành tinh, loài khủng long...

Cái cảm giác chộn rộn ngay khai trường khi tôi học tiểu học, trung học ở Hà Nội như vẫn còn tươi nguyên trong tâm trí. Vậy mà tôi cũng đã đi dự khai giảng cho con, đứa lớn rồi đứa bé, giờ đây là đưa đứa cháu nội thứ hai. Năm nay cháu vào lớp vỡ lòng.

Hai thằng cháu đều trong cấp tiểu học, nhưng ở quận Montgomery, bang New Jersey này. Tiểu học chia làm hai nấc trường: vỡ lòng, lớp một, lớp hai là một nấc, các lớp còn lại sang trường khác. Giữa hai nấc ấy không thi cử gì. Cho nên hai thằng cháu lít nhít vậy mà mỗi đứa mỗi nơi.

Ở đây hiếm thấy hình ảnh các cô, các cậu học trò tung tăng cắp sách đến trường, vì các cháu được đưa đón bằng xe buýt.

Hôm khai giảng, học trò được xe buýt đón. Phụ huynh đi xe của mình. Tôi cũng theo các con đến xem cháu vào lớp. Tôi nói đến xem mà không đến dự vì trường không làm lễ khai giảng. Không đón tiếp khách khứa hay nghi thức gì cả, việc chính là đón học trò nên tất cả đều đứng ở ngoài đường. Phụ huynh đến đông, bãi đậu xe quanh trường kín chỗ.

Ông Hiệu trưởng và ông cán bộ cấp trên, kiểu như Trưởng phòng Giáo dục, cũng đứng trò chuyện ở hè, họ thường xuyên gật đầu chào đáp lễ phụ huynh. Xe chở học sinh từ các ngả nối đuôi nhau dừng bánh. Các vị phụ huynh có lẽ đông hơn học sinh cũng nhanh chóng quây quanh. Ai cũng máy ảnh, máy quay phim hồi hộp săn đón ghi lại bước chân đầu tiên của con cháu mình trên đường học vấn.

Các phó nháy gia đình vốn tận tâm chạy trước lùi sau, vui hơn cả con trẻ đi học. Các cháu bé vai đeo ba lô gọn gàng, lần lượt bước xuống. Nét long trọng lại ở trên gương mặt bố mẹ đứng nhìn con, có lẽ đón con từ vũ trụ trở về chắc cũng chỉ đến thế thôi.

Các cháu lần đầu đến trường mà khá đĩnh đạc, tự tin, liếc mắt nhìn bố mẹ chút xíu, rồi thản nhiên theo chân các bạn. Thầy Hiệu trưởng ra tận cửa xe đón học trò. Ông là người duy nhất mặc lễ phục, thân mật và trân trọng. Bước đầu tiên đến trường, các em đã gặp bàn tay đón đỡ của chính thầy Hiệu trưởng theo đúng nghĩa đen. Các thầy cô, trên ngực cài một hình hoa có ghi tên thầy cô và tên lớp, cũng đã ra đón trò của lớp mình. Các cháu theo chân thầy cô vào lớp, phụ huynh đi kèm bên.

Trong các hành lang rộng chạy giữa hai dãy phòng học hoặc nối từng khu nhà được trang trí tranh, hoa như một phòng triển lãm dài. Ở lớp vỡ lòng, các em ngồi quây trên thảm chờ nhau. Bàn ghế ngồi học kê như ở tiệm ăn, bốn năm ghế xoay quanh một bàn. Có phòng để đồ chơi, có tủ riêng từng ngăn cho mỗi em để áo, sách ngay cạnh cửa vào.

Tôi ngó vào lớp, thấy thằng cháu ngồi cùng bốn bạn da trắng, hai bạn da đen, một bạn da vàng và một bạn da nâu Ấn Độ. Các cháu vẫn đang còn lạ lẫm nhìn nhau. Hôm ấy cháu về khoe là cô dặn không được bảo bạn ngu và không được xô vào bạn. Nội dung ấy kể cũng đáng là bài tập đầu tiên của mỗi đời người.

Khai giảng chỉ vậy, không họp, không đón khách, không diễn văn, chỉ là đón học trò. Trước khai giảng, nhà trường đã gặp cha mẹ học sinh ở từng lớp vào một buổi tối nói quan điểm giáo dục, cách dạy và cách học.

Tiểu học học như vui chơi. Bài làm không cho điểm vì giỏi - dốt sẽ còn thay đổi. Điều cần bây giờ là các em có học bài, có làm bài. Cho điểm thì các em sẽ thích điểm cao mà không tự làm bài.

Trò học được vài tuần thì cô giáo họp phụ huynh, không gặp cả lớp mà gặp riêng bố mẹ của từng em để nhận xét về từng trò và tìm cách dạy phù hợp cho từng đứa. Lớp có 20 trò, nhiều hơn thì cũng khó mà thực hiện được những việc này.

Nhà trường tạo nhiều cơ hội để bố mẹ lần lượt đến lớp tham gia trang trí, sắp xếp hoặc dự trò chơi cùng thầy trò. Ngày hội hóa trang, bố mẹ đến dự với các con, làm khán giả của chúng. Thỉnh thoảng trường còn mời gia đình tới xem các cháu biểu diễn văn nghệ hoặc xem triển lãm tranh các cháu vẽ. Những dịp ấy các gia đình đều tới tham dự rất đông.

Một con học mà cả nhà đi. Nề nếp này dễ thực hiện mà tạo cho trẻ niềm vui và lòng tự tin rất lớn. Học nhàn thế mà khi đi họp phụ huynh thầy cô giáo còn dặn bố mẹ đừng bắt các cháu làm thêm bài.

Ở các lớp sơ học (vỡ lòng, lớp một, lớp hai) trẻ được dạy về kỹ năng sống hơn là chữ nghĩa, tính toán. Tôi đã thấy bài về nhà của học sinh lớp một: thực hành "phỏng vấn" mà trò chỉ phải điền con số lên tờ bài làm đã in sẵn. Ấy là hỏi cả nhả xem hôm đó áo của mỗi người có bao nhiêu cái khuy. Người trả lời phải có chữ ký.
Học về quả bí ngô thì các em được đi thăm trang trại cả một ngày. Cô giáo vừa gửi về cho phụ huynh xem quyển tranh của các trò trong lớp: mỗi em vẽ thành tranh việc làm mà em thích. Các em tự "vẽ" tên mình và được cô viết lại để bố mẹ nhận ra con. Quyển sách vẽ ấy chưa cho thấy tài năng hội họa nhưng thấy được tâm lý, nguyện vọng và kiểu nghĩ của em.

Trẻ con học được nhiều thứ, nhất là ở các bảo tàng. Ở Mỹ có cái hay là nơi nào cũng có bảo tàng và lĩnh vực nào của đời sống cũng có bảo tàng. Bảo tàng của nhà nước, của trường đại học, của các hãng kỹ thuật, các nơi giải trí, cả tư nhân. Các bảo tàng về chim, cá, thú... là những thứ trẻ con thích thì địa phương nào cũng có.

Các biển giao thông, luật đi đường cũng được học sớm từ dễ đến khó. Cái khéo là tạo được cơ hội vận dụng. Học địa, học sử, học khí hậu trước hết là học của chính khu mình ở. Trẻ lớp hai đã biết chuyện về vị tổng thống đầu tiên, ý nghĩa lá cờ, hệ mặt trời, các hành tinh, loài khủng long, người cổ đại...

Một thứ kiến thức cơ bản rất đại cương, nhưng đủ cho con người dù bé cũng hiểu được mối tương quan của mình với xung quanh. Kiến thức ấy tan vào các trò chơi, các quân bài, phim, truyện tranh, truyện kể. Sách giáo khoa khác nhau ở từng bang, có thể khác nhau ở từng trường. Cách dạy càng biến hóa.

Ngồi trên ghế nhà trường chỉ học cái gì cần cho cuộc sống, cuộc sống tức thời và làm nền cho cuộc sống tự học sau này. Cái gì chưa cần thì tước bỏ, không học để tích kiến thức, vất vào kho trí nhớ. Trước khi giải bài toán thì phải biết bài toán ấy sẽ giúp được những việc gì. Có lẽ vì thế, trẻ con học nhàn mà khi lớn lại làm được việc.

Vũ Quần Phương, theo Sức khỏe & Đời sống

Tết!

Tiễn đưa 365 ngày qua, chào đón 365 ngày tới với hy vọng nhiều tốt đẹp hơn, suông sẻ hơn với tâm bình an hơn trước bao biến thiên trong cuộc sống.

Thử nghiệm

Hãy làm một thử nghiệm nho nhỏ thế này. Hãy cầm một đồng tiền cắc. Tưởng tượng mình đang nắm giữ một vật gì đó. Hãy nắm thật chặt trong lòng bàn tay. Duỗi cánh tay ra, bàn tay hướng xuống đất. Thả lỏng bàn tay, tất cả những gì mình nắm giữ trong tay, giờ rơi xuống đất. Đó là lý do tại sao mình nắm giữ!

Thế nhưng có một cách khác, mình vẫn giữ được những gì trong tay mà không cần nắm chặt. Hãy đưa cánh tay ra, lòng bàn tay hướng lên trời. Buông lỏng các ngón tay ra, bây giờ, đồng tiền cắc vẫn còn nằm nguyên trong lòng bàn tay đang xòe mở. Hãy buông tay, đừng nắm giữ. Đồng tiền vẫn cứ nằm đó với mình, giữa không gian thông thoáng.

Với cách này, cùng một lúc, chúng ta chấp nhận vô thường mà vẫn an vui trong cuộc sống, không có ý niệm nắm giữ.

(Sogyal Rinpoche)