Sự thật

Với mỗi một con người, khi nói ra được một sự thật thì tâm hồn người đó thêm một lần trong sạch, thêm một cơ hội sống chân chánh với chính mình và thêm một lần củng cố niềm tin nơi người khác. Chân thật là thước đo bản chất và nhân cách của mỗi người. Thực tế, có biết bao sự thật bị bóp méo và bị vùi dập vì lý do này hay lý do khác do con người không đủ bản lĩnh để đối diện với con người thật của chính mình.

Khi một người có lương tâm đứng trước một sự thật bị bóp méo hay bị vùi dập mà bất lực đứng nhìn thì con người đó sẽ thấy bị sỉ nhục, mất niềm tin vào con người và cuộc sống. Có lỗi hay thậm chí có tội không có gì xấu nếu biết hồi tâm cải sửa và tránh tội lỗi đã tạo ra. Người dám nhìn sự thật và nhận lãnh trách nhiệm về những hành vi của mình là người đáng trân trọng và đáng được tha thứ vì lương tâm họ được đánh thức và nhận ra được sai lầm của mình.

Người che giấu sự thật không đáng cho người khác tin tưởng. Như trò chơi ghép hình mất đi vài mảnh ghép, người không thật thường làm cho người nghe bối rối và nghi ngờ khi không đủ dữ liệu cần thiết để hiểu một câu chuyện hoàn chỉnh. Người nghe không thể nào tái hiện câu chuyện hoặc tình huống với những thông tin bị cắt xén hoặc thêm vào theo chủ ý của người nói. Câu chuyện vì thế trở nên què quặt (vì bị cắt xén) hoặc dị dạng (với các thông tin thêm vào thiếu hợp lý). Người nào cố tình tránh né sự thật một cách có ý thức, thậm chí chuẩn bị những cách biện hộ bào chữa khi sự thật lỡ được soi ra trong ánh sáng, là còn đang nuôi dưỡng sai lầm và tội lỗi. Chọn lọc, thậm chí thêm vào, các chi tiết có lợi cho mình để nói và ém nhẹm các chi tiết có nguy cơ làm hoen ố hình ảnh của mình trong mắt người khác là một cách sống dối trá có toan tính. Một nửa chiếc bánh thì vẫn là bánh nhưng một nửa sự thật thì không phải là sự thật. Nói thật và sống thật, kể ra, không dễ dàng tí nào!

Trong cuộc hành trình mình đi qua bao nhiêu năm tháng trên cuộc đời, bao dấu chân mình lưu lại sau lưng. Con đường mình đã đi, dấu chân in trên đường đời ắt là hiển nhiên. Dù mình có ngoảnh mặt lại nhìn hay không, sự thật vẫn là sự thật. Dẫu có ai đó chối từ dấu chân mình hay chấp nhận chúng, sự thật vẫn là sự thật, mọi người cũng sẽ thấy dấu chân mình. Dấu chân ấy, có khi in trên con đường thẳng tắp, có khi hằn trên vũng sình lầy, có lúc bên vực thẳm tưởng chừng tí xíu nữa là lao xuống hố. Có đoạn các dấu chân đều đặn thành hàng trên đường thênh thang cho thấy những bước chân vững chãi và thảnh thơi đã bước qua. Có khúc dấu dài dấu ngắn chệch choạng ghi lại những bước đi lảo đảo trong những lúc lơ đễnh thiếu quan sát cẩn thận. Dấu chân nào rồi cũng của ta. Dấu chân chỉ là sự ghi lại sự có mặt và hành trạng của mình trong quá khứ. Do đó, hãy thanh thản nhìn nhận chúng để định hướng đi tới, bớt đi những bước chân chệnh choạng, lảo đảo và có thêm những bước đi thăng bằng và tự tin hơn. Những gì mình nói và làm trong cuộc sống chính là những dấu chân mình lưu lại. Đó như là cái bóng của cuộc đời mình. Muốn để lại dấu chân thế nào, cần ý thức khi cất bước và đặt bước. Hình cong thì bóng vạy, hình thẳng thì bóng ngay. Đừng mất công đi sửa cái bóng mà hãy sửa hình!

Hư và thực

Một lần nọ, có một nhóm người tụ tập khá đông tại ngã tư đường. Nó biết ngay là gánh xiếc lưu động đang trình diễn ảo thuật ở một hội trường gần đó. Nó tạm hoãn công việc lại và lấy cho được vé vào coi cũng vì sự hấp dẫn và lôi cuốn của gánh xiếc. Những người xem đều trầm trồ tán thán những trò lạ mắt và ảo hóa thần thông. Kể ra, trong đám đông này, hầu hết đều giống nó. Nhìn những đôi mắt tròn xoe đầy vẻ thán phục là biết ngay thôi.

Thế là nhà ảo thuật được nhiều người biết đến. Danh tiếng vang xa. Hôm nay, ông trở lại biểu diễn, cũng tại một hội trường cũ. Như bao lần trước, nghe tin, nó sắp xếp công việc, mua được một tấm vé, rồi vào bên trong trước giờ biểu diễn. Lần này, nó vào đây với mục đích khác hơn những lần trước đó. Nó muốn khám phá sự thực của các trò ảo thuật, nên lẻn vào ngồi sát góc trên bục trình diễn.

Vén bức màn đen, nhà ảo thuật bước ra với chiếc hộp đen chứa những vật “bí mật” bên trong giữa tiếng vỗ tay tán thưởng từng hồi vang dậy cả hội trường. Nó quan sát, theo dõi kỹ càng từng chi tiết, động tác của nhà ảo thuật, từng dụng cụ ông sử dụng. Với con mắt tinh nhạy, nó thấy rõ những nút ẩn, những lỗ nhỏ tạo bóng mờ trên hộp, cùng với ánh đèn nhấp nháy, làm nên nên sự ảo hóa mà nó đã từng tròn xoe mắt ngạc nhiên và thán phục. Theo dõi tường tận những động thái của nhà ảo thuật, nó nhận ra những sợi dây, chiếc túi và những vật dụng giả rất tinh vi mà nhà ảo thuật giấu trong tay áo và kẹp trong các ngón tay của mình. Các động tác điêu luyện và thuần thục của nhà ảo thuật khi đánh tráo vật này, giấu vật kia không qua được mắt nó.

Chỉ sau vài phút, nó đã nắm rõ các chiêu ảo hóa đã từng gây cho nó bất ngờ thú vị trong những lần biểu diễn trước, giờ vẫn đang gây sự tò mò cho bao người với đôi mắt tròn xoe dưới khán đài. Với nó, mọi việc đã rành rành nên không còn thấy gì đáng ngạc nhiên nữa. Nó còn có thể đoán biết những thao tác tiếp theo mà nhà ảo thuật sắp trình diễn. Giờ đây, nó đã biết rõ đường đi nước bước của các trò ảo thuật và khám phá ra sự thật. Có gì kỳ diệu đâu chứ! chỉ khi nào mê mờ không biết thì thấy hấp dẫn quá, kỳ diệu quá, đáng khâm phục quá. Cái cảm giác đám đông đang có, nó đã từng trải qua. Thậm chí, nhiều người trong đám đông này đã coi nhà ảo thuật này biểu diễn nhiều lần rồi. Lần này, như mọi lần, họ cũng ngạc nhiên, thán phục. Có lẽ họ không muốn tìm hiểu sự thật như nó, cũng có thể họ bằng lòng lừa dối giác quan mình để ‘mua vui cũng được một vài trống canh’.

Với nó, giờ đây, những gì đang diễn ra trên sàn diễn không còn kích thích sự tưởng tượng của nó như trước nữa. Mọi thứ đều nhạt như nước ốc trong khi từng tràng cười lớn, tiếng vỗ tay vẫn vang lên từng hội trước bao cặp mắt mở to vì thán phục. Trò ảo thuật trở nên rỗng tuếch. Vô nghĩa. Nó nhìn đám đông khán giả rồi thở dài. Cả một biển người giương cổ dõi mắt nhìn say mê đầy vẻ ngưỡng mộ. Tiếng trầm trồ khen ngợi không ngớt. Không còn cảm giác như trước đây khi coi các màn ảo thuật, nó cảm thấy lòng mình vui buồn lẫn lộn. Nếu hôm nay nó không khám phá ra sự thực đằng sau các trò ảo thuật, nó cũng bị cuốn vào đám đông ấy, cũng trố mắt kinh ngạc, cũng trầm trồ khâm phục, như bao lần trước nó thả mình trong cái ảo đó mà thôi. Chùng lòng một chút, nó tự hỏi, tại sao mình lại bị các trò ảo thuật này đánh lừa đằng đẵng thời gian như vậy? Thế rồi, khi kịp nhận ra trong đám đông nhiều khuôn mặt quen quen nó từng gặp trong những lần coi trò ảo thuật, giờ vẫn đang reo hò vỗ tay thán phục, nó thấy mình may mắn hơn. Nó lóe lên niềm vui khi kịp nhận ra, dù sao, trễ còn hơn không, hôm nay, nó đã nhận ra sự thật vấn đề và không bị các trò ảo thuật ấy mà mắt mình nữa. Nó sẽ không bao giờ bỏ thời gian, công sức và tiền bạc cho các trò hư ảo này nữa. Không bao giờ.

Buổi trình diễn kết thúc. Mọi người ra về. Nó lẻn ra và lẫn mình trong đám đông, lòng đầy ắp nhiều suy nghĩ. Vừa ra đến cổng, nó nhận ra một người bạn, vốn rất hâm mộ nhà ảo thuật này. Thấy vẻ mặt đứa bạn đầy phấn khởi, nó biết bạn nó đang phấn chấn với những dư âm của các trò ảo thuật giống như tâm trạng của nó trong bao lần trước Nó không muốn chia sẻ những gì vừa khám phá và cảm nhận, bèn bước nhanh chân để tránh ánh mắt của đứa bạn. Nhưng chậm quá, không kịp rồi. Nó nghe xôn xao một tràng bình luận, bàn tán về những gì họ vừa trông thấy. Dòng người cứ nối đuôi nhau bước, cười nói huyên thuyên. Trong khi mọi người còn đang vui với những trò ảo hóa kia, nó lại vui với những gì vừa khám phá được sau cái lớp ngụy trang ma mị nọ. Nó không lao xao cười đùa, chỉ lặng lẽ cảm nhận niềm vui sâu lắng từ bên trong. Trong giây lát, đứa bạn kịp bước lên sóng đôi với nó. Thấy nó không có vẻ hớn hở của một người vừa xem các trò ảo thuật, anh bạn lấy làm lạ trước vẻ dè dặt và hiền lành của nó, bèn hỏi:

- Hấp dẫn quá phải không mày?

- Ừ, hấp dẫn. Nó chậm rãi đáp lại, không vồn vã gì. Với nó, tìm ra được sự thật là một điều hấp dẫn chứ.

- Nhà ảo thuật hôm nay làm mấy trò tài tình quá hả mày? Hay thiệt đó.

- Tao chẳng thấy gì tài tình cả.

-Sao kỳ vậy? Mày vẫn ở trong hội trường và xem toàn bộ buổi diễn chứ?

- Ừ, tao ở trong đó.

- Thế mày ngủ trong đó à?

- Đâu. Tao không ngủ.

- Vậy là mày không theo dõi kỹ rồi.

- Không, tao theo dõi hết mờ. Mà có lẽ do tao theo dõi quá kỹ.

- Mày nói mày theo dõi, nhưng dường như mày chẳng hề xem buổi trình diễn ấy.

- Không. Tao có xem mà. Thật ra, tao xem rất kỹ đó mày. Chính vì vậy, tao chẳng thấy ông ta tài tình gì cả!

Đứa bạn thấy hôm nay nói chuyện với nó không hợp ‘gu’, quay lại người đi bên tiếp tục bàn tán và trầm trồ khen ngợi nhà ảo thuật tài tình.

Nó lặng lẽ bước, lòng bình yên và vui lạ. Cảm giác hạnh phúc khi biết sự thật và sống với sự thật tràn ngập, lan tỏa toàn thân. Dòng người tản dần về các ngả, nó trở về nhà trên lối mòn trong chiều tà gió nhè nhẹ thoảng. Từng bước chân đều đều buông trên lối quen. Cỏ cây ven đường duyên dáng soi mình trong ánh nắng chiều hanh vàng trông thật dễ thương. Hôm nay, cảnh vật đẹp và vui hơn mọi ngày.

Nhiều vấn đề 'tế nhị' [bài phỏng vấn gs Nguyễn Đăng Hưng] (Đọc blog)

Đây là bài trả lời phóng vấn của giáo sư Nguyễn Đăng Hưng . Đọc thấy có mấy đoạn ...kinh quá! Xin chép về đây làm tài liệu từ trang blog của chính giáo sư:

http://blog.360.yahoo.com/h.nguyendang
Trả lời phỏng vấn nhân dịp Xuân Kỷ Sửu, 2009

Lời nói đầu: Sau đây những câu trả lời của tôi dành cho một tờ báo Xuân Kỳ Sửu sắp lên khuôn tại Sài Gòn... Bài phỏng vấn đề cập đến nhiều vấn đề thời sự khá tế nhị. Tôi không chắc nguyên văn sẽ được in tuy tôi đã cố gắng, theo thói quen rất nhẹ nhàng trong cách phát biều. Xin đăng lên trang blog này, bản chính của bài phỏng vấn, ghi lại tại Sài Gòn ngày 12/12/2008.

Phóng viên (PV). Giáo sư vừa tổ chức lể phát bằng lần cuối cùng tại hai trường Đại học Bách Khoa TP HCM và Hà Nội, kết thúc hai chương trình đào tạo cao học quốc tế với mô hình du học tại chỗ rất mới mẻ và đạt hiệu quả rất cao tại Việt Nam. Xin GS có biết cảm nghĩ của mình.

Nguyễn Đăng Hưng (NĐH). Xin cám ơn nhà báo. Phải nói trong thời gian dài trên 12 năm qua, báo chí Việt Nam đã có rất nhiều cảm thông, nhiều ưu ái dành cho tôi. Trước hết, tôi xin chân thành đa tạ mọi người. Chính đây là niềm khích lệ quí hoá làm tôi rất cảm động, thúc dục tôi bước tiếp.

Tôi quan niệm đi dạy là làm việc thiện, nhà giáo là một nghề cao quý. Cho nên nếu phải làm lại từ đầu, tôi vẫn chọn nghề làm thầy giáo. Nhất là nghề giáo sư đại học cho tôi rất nhiều tự do, nhiều thời gian giao lưu cùng bạn bè quốc tế đặc biệt trở về quê mẹ trong những năm gần buổi về hưu có điều kiện triển khai nhất là tham gia tích cực giảng dạy cũng như điều phối công việc. Tôi bắt tay vào việc trong hoàn cảnh đặc biệt, những năm đầu của thập kỷ 90, đất nuớc chúng ta vừa tỉnh ra, thức dậy, vươn lên đổi mới để hoà nhập vào thế giới.

PV. Trong giai đoạn nhá nhem của giai đoạn này tại Việt Nam, lòng người còn ly tán, bóng tối vẫn còn rình rập và vật cản không phải chỉ đến từ một phía !

NĐH. Tôi đã luôn luôn ý thức đến tính bấp bênh và phức tạp của việc mình thực hiện tại Việt Nam, đến tính giới hạn của nó trước những đòi hỏi cấp bách và to lớn của một quốc gia hơn 80 triệu dân đã quá lâu ngày bị khép kín và chệch hướng. Biết trước như thế nhưng vẫn lao vào công việc như là một bức bách của số phận, của hoàn cảnh, của tình thế. Chờ đợi không được nữa vì tuổi già đã vụt đến đến rồi. Phải có hành động cụ thể để bức xúc ngui ngoai. Tôi có cảm giác như dù phải yêu người tình không được trọn vẹn nhưng không thối lui được, không chối từ được. Và dỉ nhiên sau những thành quả ban đầu, mối tương quan thân thiết với đám học trò đã đem lại cho tôi vô vàn niềm vui, những bài học xã hội, những tấm tình ấm áp. Những phần thưởng này đối với tôi quý giá hơn bao nhiêu lần những bằng khen, những huân chương từ hai phía!

Cũng có những hạt sạn, những đố kỵ, dèm pha từ những phía không ngờ được, những người phe « bạn » ! Có kẻ vu khống tôi với cơ quan chức năng, ngay cả với công an an ninh !

Trong khoản trên 700 học viên mà tôi đã có dịp tiếp xúc từ Nam ra Bắc xuất phát tư nhiều miền của đất nước trong khuôn khổ hai chương trình cao học EMMC và MCMC có ít ra hai học viên đã cố tình phản bội tôi, phá hoại việc tôi làm, một trong Nam một ngoài Bắc ! Một cậu viết thư nặc danh, đặt điều tố cáo tôi với giới chức trách Bỉ. Một cậu khác tán phát rộng rãi thư nặc danh phủ định toàn bộ giá trị tinh thần của việc làm của tôi. Kết quả lại ngược lại, lại là những cơ may cho tôi.
Chánh phù Bỉ đã gởi một phái đoàn đi kiểm định mà không cho tôi hay. Sau đó họ bảo với tôi là cơ quan chúc năng tín nhiệm tôi gấp bội và sẳn sàng tiếp tục tài trợ tối đa cho tôi. Thảo nào tôi tiếp tục được những 15 năm, một kỷ lục của thời gian tài trợ !

Còn nữa. Có lẽ vì lý do với tư cách chủ nhiệm hội đồng giám khảo luận văn, tôi thường trong điều kiện cho phép, kiểm tra nghiêm túc tính trung thực của các luận văn, thẳng thẳn ngăn chặn những hành động gian dối và hậu quả bất ngờ là tôi đã nhận được trong thời gian dài hơn 6 tháng cuối năm 2007, qua điện thoại những trách mắng hạ cấp, những hăm doạ liên quan đến tính mạng bản thân. Thật tính phức tạp của xã hội Việt Nam ngày nay là khôn lường được!

Rất may là mỗi lần như thế, tôi đuợc hàng loạt đồng nghiệp cũng như học trò khác đứng ra bênh vực, đính chính, an ủi... Ngày bảo vệ cuối cùng, các học viên đồng loạt tháp tùng đưa tôi về nhà, xuống xe che chở cho tôi, trải chiếu nghỉ đêm tại nhà để bảo vệ tôi. Tôi lại có một dịp gần gủi học trò, hát karaoke cho tới khuya !

Tôi đã chấm dứt đúng lúc và trao lại những gì cần thiết cho các cơ quan chúc năng đôi bên.
Sớm hơn thì hơi uổng, trễ hơn thì không tiện ! Âu cũng là một quyết đinh khá sáng suốt ! Đôi khi tôi cũng tự nghĩ : thành lập tổ chức một cơ sở quốc tế giảng dạy tại Việt Nam sao khó thế. Còn chấm dứt thì vèo, chỉ một bức thư là xong !

Hiện chương trình hợp tác cũng có tiếp tục bằng cách khác, tuy không có qui mô như trước nhưng cũng khá khả quan. Một đồng nghiệp trẻ tại Bỉ GS Michel Hogge Khoa trưởng khoa Khoa học Ứng dụng xin được tài trợ mỗi năm 10 học viên Việt Nam sang Bỉ theo học chương trình Master chính thống của ĐH Liège, du học thật sự chứ không tại chỗ nữa.

Các học viên bảo vệ thành công khoá thạc sỹ ngoài Bắc cũng như trong Nam lần lược tiếp tục được bạn bè khoa học năm châu của tôi mời mọc lên đường, có học bổng xuất ngoại, chuẩn bị theo học bậc tiến sỹ ở các nuớc tiên tiến.

Chương trình EMMC và MCMC đã trở thành những thương hiệu có tính quốc tế ngay những ngày không còn hiện hữu trên thực tế nữa !

PV. Thưa giáo sư, trở về Việt Nam từ những năm đầu sau khi đất nước thống nhất và đặc biệt, từ năm 2006 đến nay khi về VN định cư; điều gì khiến giáo sư cảm thấy vui nhất khi đề cập đến sự phát triển của đất nước?

NĐH. Tôi cho việc Việt Nam chánh thức gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO tháng 11 năm 2006 là sự kiện làm tôi vui nhất sau ngày thống nhất đất nước. Tôi vui vì đây là mốc lịch sử khẳn định bước đi lên dứt khoát của công cuộc đổi mới, giai đoạn hòa nhập toàn diện vào cộng đồng thế giới văn minh bắt đầu. Vì nghĩ rằng Việt Nam là một dân tộc thông minh và quả cảm, tôi tin tưởng rằng Việt Nam sẽ chế ngự được những thách thức trước mắt và sẽ tận dụng được những cơ hội mà thị trường toàn cầu sẽ đem đến. Ngoài ra chính sách mở cửa sẽ mở rộng thông tin, khai thông cầu nối, cạnh tranh kinh tế sẽ tạo động lực khách quan thúc đẩy đổi mới tư duy, cải tiến cơ chế theo hướng tiến bộ thông thoáng và dân chủ cần thiết cho sự nghiệp công nghệ hóa hiện đại hóa, phát triển đất nước.

PV. Vậy, những điều mà GS còn băn khoăn, trăn trở?

NĐH. Phải nói băn khoăn trăn trở thì rất nhiều. Xin tóm tắt những điều chính. Trước nhất là tôi hằng mong đợi đợt đổi mới lần thứ hai nhưng tôi có cảm tưởng việc này ngày càng lùi xa ra! Sau đó tình trạng tham nhũng không những không giảm thiểu mà ngày càng trầm trọng, tác hại đến hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế.

Nhất là những phương tiện cần thiết để chống tham nhũng như báo chí, lại bị vô hiệu hóa một cách nhứt nhối xót xa.

Việc làm tôi lo lắng nhất là thế đứng chiến lược: tuy đã là thành viên của Hội đồng bảo an Liên Hiệp Quốc, nhưng vị thế an ninh quốc phòng Việt Nam, tương quan lực lượng vẫn còn quá chênh vênh trước những thế lực bành trướng tại biển Đông.

Thứ đến là những vấn đề xã hội.

Việt Nam đã có những thành quả rất tốt trên bình diện chống đói giảm nghèo, phát triển kinh tế nông thôn, tải điện về làng, cùng nhân dân xây dựng đường làng bằng bê tông vân vân… Nhưng những khoảng cách giàu nghèo ngày càng chênh lệch, ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông, vấn nạn kẹt xe, ngập nước ngày càng trầm trọng…

PV. Nâng cao dân trí – chắc hẳn đó là một trong những vấn đề mà GS quan tâm?

NĐH. Nâng cao nhân trí là mối quan tâm hàng đầu của bao thế hệ sỹ phu nước nhà, tiêu biểu nhất là chí sỹ Phan Châu Trinh.

Ngày nay chính là là việc cải tổ nền giáo dục hiện hành, có quá nhiều bất cập không thích ứng với yêu cầu của đại cục, không xứng đáng với một nước ngàn năm văn hiến như nước Việt Nam chúng ta. Đây là vấn đề cốt lõi mà toàn bộ xã hội đã và đang bức xúc! Đã có biết bao nhiêu ý liến của các bậc thức giả, các nhà giáo tâm huyết trong và ngoài nước cho việc này. Bản thân tôi cũng đã nhiều lần phát biểu, đã viết nhiền bài báo được đăng tải trên các cơ quan ngôn luận đại chúng… Nhưng việc đổi thay sao quá chậm chạp! Ông Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT khá năng nỗ, nhưng tôi có cảm tường sai lầm đã chồng chất quá nhiều thập kỹ, cỗ xe thì quá cồng kềnh, sức ỳ quá lớn, lợi ích cục bộ phe phái quá nhiều nên mọi chuyện có vẻ đâu rồi cũng vào đấy. Bánh xe đổi mới chưa lăn, dốc còn quá cao chăng?

Những sai lầm từ những thập kỷ đã qua dần dần ai cũng thấy:
1. Vai trò người thầy trong giáo dục chưa được coi trọng dúng mức.
2. Đề cao số lượng coi thường chất lượng.
3. Đề cao bằng cấp, coi thường học thực.
4. Xem học đường là một cơ sở tuyên truyền thay vì một lò tập luyện hiểu biết và nhân cách.

Theo tôi muốn có thay đổi căn bản phải chạy chửa cho được những căn bệnh trầm kha trên. Động tác này cũng cần sự đổi mới tư duy triệt để. Khi tư duy đã dứt khoát, hướng đi đã xác định, thì vấn đề còn lại chỉ là thời gian.

PV. Trong một phát biểu trước đây đề cập đến việc thành lập, điều hành các trường đại học tại VN, GS có nói rằng: Nếu không có sự tham gia của những giáo sư, những chuyên gia tầm cỡ đã được nuôi dưỡng và cọ sát thường xuyên với môi trường các nước tiên tiến có nền giáo dục và khoa học hiện đại, thì khó mà đề ra những biện pháp hợp lý. Không có yếu tố ban đầu này tôi e rằng qua trắc nghiệm của thời gian, không bao lâu ta sẽ có nhiều thất vọng về "Đại học gọi là có đẳng cấp quốc tế". Giáo sư có thể nói rõ hơn về điều này ?

NĐH. Đúng vậy, ĐH đẳng cấp quốc tế (ĐHĐCQT) trước hết phải có đông đảo giáo sư đằng cấp quốc tế giảng dạy. Đẳng cấp này phải đước xác định bằng các công trình nghiên cứu có giá trị, các cống hiến khoa học hay công nghệ được quốc tế công nhận. Đây là điều kiện cần thiết hàng đầu nhưng không phải duy nhất. Một khía cạnh không kém quan trọng là ĐHĐCQT phải được tổ chức như là một môi trường hàn lâm tự do và độc lập với các thế lực chính trị trong đó tư duy khoa học đích thực phải là chủ đạo. Cũng phải nói thêm đẳng cấp thường được xét qua chất lượng của sản phẩm phát sinh. Ở đây thành tích phải được chứng tỏ qua thời gian đủ dài để thành phần tốt nghiệp được thử thách trong nghiệp vụ.

PV. Vậy theo GS, hiện nay nước ta đã có trường ĐH nào gọi là "có đẳng cấp quốc tế" chưa? Vì sao vậy?

NĐH. Hiện nay tại nước ta có tiêu chí nào căn bản đề ra ở trên được các ĐH Việt Nam ứng nghiệm và thực hiện mà cứ bảo là "có đẳng cấp quốc tế". Tuy nhiên, vấn đề là phải có tư duy để hướng tới đẳng cấp. Có tư duy tốt, có định hướng rõ việc đẳng cấp chỉ là vấn đề thời gian. Nhưng phải nói là hiện nay tôi vẫn chưa thấy Việt Nam thoát ra ngỏ cụt của tư duy, xác định một hướng đi đồng bộ và quyết liệt. Không có những động tác này thì mọi vấn đề vẫn còn trong dự định mà thôi…

PV. Đã gần 5 năm từ khi có Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài. Giáo sư nhận định thế nào về sự tác động của NQ này đối với cuộc sống của kiều bào?

NĐH. Phải nói sau gần 5 năm tác động của NQ 36 không như mong đợi ban đầu. Những biện pháp cải tiến chỗ đứng của VK trong cộng đồng dân tộc như miễn chiếu khán (VISA), cấp lại quốc tịch Việt Nam, không phủ nhận việc có hai quốc tịch, mở rộng diện được sở hữu nhà tại Việt Nam đến hơi "bị chậm", đôi khi thiếu tính đồng bộ và dứt khoát. VK quá quen với những khẩu hiệu, VK thường nhìn ở hành động. Tôi có cảm tường nhà cầm quyền bằng lòng với việc chất xanh tự động rót về ngày càng tăng trưởng của VK nhưng chưa quan tâm nhiều đến chất xám. Hay có quan tâm họ cũng chưa muốn hay chưa tạo được điều kiện cần thiết để thu hút chất xám đích thực một cách có hiệu quả. Thứ kim loại đặc biệt quý giá này đòi hỏi một môi trường thông thoáng, tôn trọng tính độc lập của tri thức, tôn trọng sự thực, luật pháp nghiêm minh, tự do tư tưởng...

PV. Chắc hẳn hàng ngày GS vẫn thường xuyên theo dõi báo chí? Những tờ báo mà GS thường xuyên đọc?

NĐH. Ở Bỉ hay ở Việt Nam, tôi có thói quen đọc nhiều báo, mỗi ngày hai ba tờ, chưa kể các tuần báo, các báo điện tử… Tôi thích những tờ báo đa chiều, độc lập với các thế lực chính trị. Tại Việt Nam gần đây, báo chí có vẻ co cụm lại để tự vệ. Mọi người sợ thổi còi, vào tù, đồng loạt qua lề bên phải thận trọng bước chậm lại để tồn tại. Các tờ báo tôi đọc hằng ngày như nhẹ đi. Tôi mua mỗi ngày đến ba tờ nhật báo mà chỉ tốn mười lăm phút là đọc hết. Những vấn đề đặt ra na ná như nhau, quan điểm mất hẳn tính đặc sắc của những tờ báo gần gủi người dân…

PV. Có khi nào GS so sánh báo chí trong nước với báo chí nước ngoài? Có điều gì khác biệt?

NĐH. Làm sao so sánh được báo chí trong nước với báo chí nước ngoài, đặc biệt báo chí Châu Âu, nơi mà tôi đã sống gần năm mươi năm. Tại Châu Âu, tự do báo chí là thiêng liêng… Báo chí không khách quan, không phát hiện sự thực, không có tâm của người viết là không có người đọc, là bị đào thải... Xin đơn cử với nhà báo một ví dụ, một nhân chứng… Trong những năm 70 chính tôi đã từng làm báo sinh viên tại Liège, Vương quốc Bỉ, vừa là nhà biên tập, vừa người tài trợ và phân phát báo... Trong giai đoạn chiến tranh khốc liệt tại Việt Nam, ngay trên nước có Tổng hành dinh NATO, sinh viên chúng tôi ra báo để đấu tranh đòi Mỹ rút khỏi Việt Nam, tôn trọng nền độc lập tự chủ của dân tộc Việt Nam, ủng hộ cách mạng Việt Nam. Chúng tôi ra ra báo (tờ Tranh Đấu và sau đó tờ Hiện Diện) mà chẳng cần xin phép ai cả, chỉ phải ghi rõ trên trang đầu tên tuổi và địa chỉ của người trách nhiệm, thế là hợp lệ, là đúng luật. Vậy mà báo sống dài qua năm tháng, chỉ chấm dứt khi mục tiêu đấu tranh không còn nữa (hay tài chính cạn kiệt…) mà thôi… Tôi còn giữ một ít phiên bản của các báo này. Có dịp sẽ giới thiệu cho nhà báo xem.

Nếu báo không xúc phạm đến nhà vua, không thóa mạ ai, chỉ nói lên quan điểm chính đáng của người viết một cách ôn hòa, không kích động bạo lực thì không ai có quyền thổi còi cả…

Trước năm 60 ngày còn là học sinh ở Sài Gòn, tôi đã sống dưới chính quyền Việt Nam Cộng Hòa. Tuy lúc bấy giờ, báo chí tư nhân được phát hành nhưng những quan điểm thiên tả, thiên cách mạng bị kiểm duyệt chặt chẻ. Tuy còn quá trẻ, tôi cũng đã rất bức xúc vì không khí ngột ngạt ấy. Ngày 21 tháng 12 năm 1960 khi đến phi trường Buxelles, lần đầu tiên đặt chân đến Châu Âu bất đầu du học dài hạn, tôi đã đứng thẫn thờ trước một sạp bán báo, nước mắt chảy ràng rụa vì xúc động trước bối cảnh tự do báo chí của xứ Bỉ. Trên sạp, tôi tìm thấy bày biện, ngoài những tờ báo thông thường phương Tây, nhan nhản những tờ báo cộng sản chánh cống: báo "Humanité" (Nhân Loại) của đảng cộng sản Pháp, báo "Drapeau Rouge" (Cờ Đỏ) của đảng cộng sản Bỉ, báo "La Pravda" (Sự Thật) của đảng cộng sản Liên Xô. Tôi còn tìm thấy ngay cả Nhật báo Nhân Dân của đảng cộng sản Trung Quốc, báo La Voie du People (Con đường Nhân dân) của đảng cộng sản Bỉ, ly khai thân Trung Quốc!

Báo chí Việt Nam và báo chí Châu Âu khác nhau xa đến trăm năm ánh sáng…

Vấn đề tự do báo chí tại Châu Âu đã được tranh cải vả giải quyết rất sớm ngay trong thế kỷ 18 kia. Ta nhớ câu nói của văn hào Voltaire người Pháp (1694-1778) được tôn vinh là một trong những danh nhân nỗi tiếng, rất sớm nặng tình với việc bảo vệ quyền tự do tư tưởng. Xin trích lời phát biểu nỗi tiếng của ông : « Je hais vos idées, mais je me ferai tuer pour que vous ayez le droit de les exprimer » (I do not agree with what you have to say, but I'll defend to the death your right to say it, Tôi không đồng ý với điều ông phát biểu, nhưng tôi sẽ hy sinh cả tính mạng mình để bảo vệ quyền ông nói lên điều ấy).

PV. Những thể loại bài viết nào trên báo thu hút sự quan tâm đặc biệt của cá nhân GS? Vì sao như thế?

NĐH. Tôi quan tâm đến những phóng sự về cuộc sống của người dân, đến những bài báo mang hào khí đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, đến những bài báo nói lên sự thật, binh vực lẻ phải, kẻ yếu… Đặc biệt, tôi chú ý những bài báo nói lên tâm tư nguyện vọng của người dân, những bài báo cổ súy cho cái hay, cái đẹp cái đổi mới… Tôi thích những thông tin nhiều chiều nhưng nghiêm túc và có cơ sở.

Tôi phẫn nộ về những bài báo dụng ý xấu, bôi nhọ cá nhân vô chứng cứ. Tôi ngưởng mộ những nhà báo không sợ hãi trước bạo hành, có tâm với nghề làm báo, luôn luôn đứng bên cạnh sự thật và lẻ phải. Tôi không quan niệm nhà báo là một viên chức nhất thời mà một cái nghề đích thực, đòi hỏi chẳng những tài ba mà còn là tâm huyết, tinh thần hy sinh cao cả…

PV. Vậy theo GS, báo chí đóng vai trò thế nào trong sự vận hành chung của xã hội?

NĐH. Tôi có cảm nhận báo chí là nhân tố không thể thiếu được cho một xã hôi văn minh và ổn định. Người ta vẫn thường nói báo chí là tứ đại quyền, ba đại quyền khác là hành pháp, tư pháp và lập pháp. Vấn đề là phải có cơ thế công nhận tính độc lập của quyền này, ấn định và tôn trọng sự vận hành của nó trong xã hội. Nhà nước cần báo chí để công bố và phổ biến thông tin kịp cho nhân dân và quốc tế các chính sách, biện pháp điều hành của mình. Người dân cũng cần báo chí để thể hiện tâm tư nguyện vọng của mình Cho nên báo chí giữ vai trò then chốt trong tương quan biện chứng dân chúng-chánh quyền. Củng cố uy tín của mình : thông tin xác thực và kịp thời, phản biện chính xác và đúng mức là điều kiện cho việc phát triển hài hòa của xã hội. Có thể nói báo chí vừa là trí tuệ của quốc gia vừa là tai mắt của nhân dân. Chỉ cần đọc báo người ta cũng có thể đóan được trình độ của người dân bạn đọc, đẳng cấp của nhà cầm quyền. Văn minh hay lạc hậu của một quốc gia tùy thuộc rất nhiều vào công tác báo chí vậy.

PV. Xin chân thành cảm ơn giáo sư.

CHIẾC VAN

Trái tim mỗi con người, về cơ học, có các van tim. Ngoài các van nhĩ thất hai lá, ba lá và van bán nguyệt vốn hoạt động theo chu kỳ co giãn của tim và cơ chế của hệ tuần hoàn ra, trái tim con người có một chiếc van vô hình của cảm xúc đóng mở dường như không theo một quy luật cơ học nào cả.

Điều khiển chiếc van cảm xúc mở hay đóng nối liền là 'mạch chủ cảm xúc' xuất phát từ gốc ‘tự ngã’. Với những lời có cánh, dù không phản ảnh sự thật, chiếc van cảm xúc tự động mở ra, cảm xúc giãn mạch, đón nhận tất cả và trân trọng đan kết những lời ngọt ngào thanh tao này thành chiếc bánh vẽ thật đẹp hay thành vòng hoa ảo lộng lẫy xinh tươi. Những lời nói đầu môi bóng bẩy ấy là một thứ nhạc 'sến' của trái tim và hầu hết chúng ta thích loại nhạc 'sến' này! Với những lời nói thật nhưng không góp phần tô son điểm phấn cho tự ngã, chiếc van tự động đóng kỹ để tự vệ, để tách mình ra khỏi những thô ráp mà cảm xúc vốn rất dị ứng. Chính sự đóng chặt van cảm xúc với những lời có tính góp ý, phê bình mà chúng ta trở thành người bảo thủ, độc đoán, khó tiếp thu ý kiến người khác để hoàn thiện mình hơn. Những ý kiến theo kiểu 'trung ngôn nghịch nhĩ' trở thành một thứ thuốc đắng làm cho van cảm xúc đóng kín và thế là không ít người trong chúng ta tránh né thuốc đắng này.

Công dụng của chiếc van là làm người lính canh mù quáng nhưng rất trung thành của trái tim. Trung thành mà lại mù quáng thì tai hại không lường được. Đến khi chiếc bánh vẽ đẹp đẽ hay vòng hoa lộng lẫy kết thành từ những lời có cánh kia trở thành…bánh cúng và vòng hoa tang, chiếc van trung thành kia sẽ cùng chủ nó chết tức tưởi trong sự dối trá, xảo quyệt, tàn nhẫn và mất niềm tin vào con người cùng cuộc sống. Đến mức này, tự ngã bị tác động và tổn thương thê thảm. Tổn thương là điều tự ngã cố tránh và chính vì tránh những sây sát nhỏ, cái giá phải trả của nó là bị gai đời đâm rỉ máu đớn đau.

Vì lẽ đó, người ta vẫn thường nói đến một trái tim mù lòa! Nói chính xác, cảm xúc khi không có sự can thiệp của lý trí sẽ trở nên mù lòa mà đến khi u đầu bể trán, nó mới chịu để cho lý trí dẫn dắt. Thế nhưng, trước sau gì nó cũng muốn tách ra ‘làm ăn riêng’ và lại bị cuốn hút vào những cạm bẫy qua lớp nhung êm ái du dương của cuộc đời che phủ. Do sự dao động của cảm xúc cùng với sự ‘hợp tác’ với lý trí không thường trực, cuộc sống của cảm xúc cũng thăng trầm theo sơ đồ hình ‘sin’ mà chính bản thân nó lắm lúc cũng tự đánh lừa mình để rồi được hưởng cái vui ‘ảo’ và sau đó chịu đựng cái khổ ‘thật’.

Chỉ khi nào khả năng điều tiết cảm xúc trưởng thành hơn, ta sẽ hiểu rằng, ngôn ngữ xuất phát từ tiếng nói của cõi lòng đáng trân quý hơn thứ ngôn ngữ dùng để trang trí và cả ngụy trang. Khi ấy, chiếc van sẽ đóng mở linh động hơn với sự can thiệp của lý trí, nội lực, tự tin và can đảm. Khi chúng ta dám sống thật với mình để chấp nhận cả khuôn mặt thiên thần lẫn ác quỷ của bản thân, chúng ta mới dự phần trong việc điều khiển chiếc van cảm xúc để tự hoàn thiện mình hơn theo từng nhịp gõ của thời gian. Một khi cảm xúc trưởng thành, biên độ dao động của cảm xúc cũng giảm theo và niềm vui sẽ tăng lên khi ta đứng trên mặt đất và biết chấp nhận những gì mình đang có!

SHINING FRIENDS - LỜI NHẮN GỞI...

Little faith brightens a rainy day
Life is difficult; you can't go away
Don't hide yourselve in the corner
You have my place to stay
Sorrow is gonna say goodbye
Opens up you'll see the happy sunshine
Keep going on with your dream
Chasing tomorrow's sunrise
The spirit can never die
Sun will shine, my friend
Won't let you cry, my dear
Seeing you shed a tear
Make my world disappear
You'll never be alone in darkness
See my smile, my friend
We are with you, holding hands
You have got to believe, you are my destiny
We're meant to be your friends
That's what a friend should be.


Chỉ một niềm tin nhỏ,
Đủ thắp sáng ngày mưa,
Cuộc đời luôn nghiệt ngã,
Trốn chạy nào được đâu.

Đừng ẩn trong góc tối,
Mình đây, rộng vòng tay,
Nỗi buồn sẽ từ biệt,
Hạnh phúc sẽ đong đầy.

Nắng lên, một ngày mới,
Bạn cứ ôm ước mơ,
Ngày mai luôn tươi sáng,
Tinh thần luôn vui tươi.

Mặt trời soi khắp nơi,
Đừng khóc nữa bạn ơi,
Nhìn bạn nhoà mắt lệ,
Cõi lòng riêng chơi vơi.

Mình đang cười với bạn,
Bạn không cô đơn mà,
Chúng mình luôn bên bạn,
Nắm tay, mình bên nhau.

Bạn ơi, hãy tin nhé,
Nhân duyên mình gặp nhau,
Chúng ta là bạn tốt,
Một tình bạn chân thành.
(Liên Trí dịch)

Move up!

Prof. BB has just called me up for sending the chs (via e). She is working in the weekends even though she is in a bad shape with cough and cold. Is it the right time to move up?! I expect a better move in the new year!

Năm mới!

Năm mới, chắc có nhiều cái mới...

Dẫu không có gì mới đến mức nhận ra được, thì ít ra, năm cũng mới. Hôm qua còn là 2008, nay là 2009. Nhớ hồi nhỏ đi học, mấy ngày đầu năm mới, hay ghi nhầm năm cũ trong tập vở, mấy hôm sau mới quen với 'năm mới'!

Không có gì mới đến với mình, thì cố gắng tự 'làm mới' theo cách nào mình nghĩ sẽ làm cho cuộc sống mình tốt hơn vậy!